طراحی و ییمانکاری ساختمان

شرکت پیمانکاری ساختمان و اجرای ساختمان-ساخت و ساز واحد مسکونی-صنعت ساختمانی-اجرای سازه های فلزی و بتنی

طراحی و ییمانکاری ساختمان

شرکت پیمانکاری ساختمان و اجرای ساختمان-ساخت و ساز واحد مسکونی-صنعت ساختمانی-اجرای سازه های فلزی و بتنی

  • ۰
  • ۰

تز gl/l (1211)

تز gl/l (1211)

 

یکی از مهمترین وقایع قرن سوم هجری ابداع خط نسخ بوسیله ابن مقله( یا مقلد ) بود . هر چند برخی بر این عقیده اند که قبل از ابن مقله هم خط نسخ وجود داشته اما چیزی که مطمئن هستین بر آن است که وی این خط را به اوج و تکامل رسانده . از دیدگاهی دیگر می گویند که این خط در اواخر قرن دوم هجری ابداع شده ولی تا اواخر قرن سوم چندان متداول نبوده . اصل این خط از خط نبطی بوده است .

یکی از مهمترین ویژگی های خط نسخ شیوایی و سهولت در یادگیری آن است . به همین دلیل است که این خط موجب گسترش چشمگیر سواد در بین مسلمانان شد و در پیشرفت علمی و فرهنگی مسلمانان نقشی اساسی ایفا کرد . به عبارتی این خط به تمام سرزمین های شرقی مه تحت دین اسلام بودند رفت که در ایران بر زیبایی های آن افزوده شد . در کل هر چه بوده در آن زمان استفاده از این خط بسیار آسانتر از کوفی بوده .

دلیل این سادگی در خواندن این خط آن است که حروف و کلمات بسیار دقیق و با نظم خاص چیده می شوند . این خط رایج ترین خطوط برای کتابت قرآن بوده و امروزه نیز هست .میشه گفت که در حال حاضر خط بین المللی مسلمانان همین نسخ است . امتیاز مهم این خط در رعایت نسبت هاست .

اگر به نمونه های این خط دقت کنید به نسبت های دقیق آن پی خواهید برد .

بعدها پس از آمدن فن چاپ به ایران این خط بود که به شکل چاپی درآمد و بر اساس قواعد آن حروف چاپی سربی بوجود آمد .
**************************************

خط در دوره ی اسلامی

با آمدن اسلام به ایران و گسلیدن فرهنگ بعد از اسلام ایران از قبل از اسلام، مبحث خط نیز به دو قسمت می شود؛ قسمتى از آن مربوط به خطوط ماقبل اسلام در ایران قسمت دیگر مربوط به خط بعد از اسلام است.در این قسمت تاریخ خط فارسى همان تاریخ خط عربى است. که ابتدا اما تاریخ خط عربى به اجمال ذکر می کنیم.بنابر گفته ی جرجى زیدان چنین است. اعراب حجاز مدرکى دال بر خط و سواد داشتن خود ندارند، ولى از اعراب شمال و جنوب حجاز آثار کتابت بسیار بدست است که معروفترین این مردمان مردم یمنىاند که با حروف مسند مىنوشتند و دیگر نبطىهاى شمالاند که خطشان نبطى است. مردم حجاز که بر اثر صحرانشینى از کتابت خط بىبهره ماندند، کمى پیش از اسلام بعراق و شام مىرفتند و بطور عاریت از نوشتن عراقیان و شامیان استفاده مىکردند و چون به حجاز مىآمدند، عربى خود را با حروف نبطى یا سریانى و عبرانى مىنوشتند. خط سریانى و نبطى بعد از فتوحات اسلام نیز میان اعراب باقى ماند و تدریجاً از نبطى، خط نسخ پدید آمد و از سریانى، خط کوفى. خط کوفى در ابتدا به خط حیرى مشهور بود و بعدها که مسلمانان کوفه را در نزدیکی حیره ساختند، این خط نام کوفى گرفت. سریانیهاى مقیم عراق خط خود را با چند قلم مىنوشتند که از آن جمله، خط مشهور به سطرنجیلى مخصوص کتابت تورات و انجیل بوده است. عربها در قرن اول پس از اسلام این خط (سطرنجیلى) را از سریانى اقتباس کردند و یکى از وسائل نهضت آنان همین خط بوده است. بعدها خط کوفى از همان خط پدید آمد و هر دو خط از هر جهت بهم شبیه هستند. مورخین درباره ی شهرى که خط از آنجا به حجاز آمده، اختلاف نظر دارند و به قول مشهور خط سریانى از شهر قدیمى انبار به حجاز آمده است. و مىگویند مردى به نام بشربن عبدالملک کندى برادر اکیدربن عبدالملک فرمانرواى دومةالجندل، آن خط را در شهر انبار آموخت و از آنجا به مکه آمده صهباء دختر حرببن امیه، یعنى خواهر ابوسفیان را تزویج کرد و عدهاى از مردم قریش نوشتن خط سریانى را از داماد خودِ بشربن عبدالملک آموختند و چون اسلام پدید آمد، بسیارى از مردم قریش مقیم مکه خواندن و نوشتن می دانستند تا آنجا که پارهاى گمان کردند سفیانبن امیه اول کسى بود که خط سریانى را به حجاز آورد. بارى عربها در سفرهاى بازرگانى که به شام مىرفتند خط نبطى را از مردم حوران و از عراق خط کوفى را آوردهاند و همانطور که تورات به خط «سطرنجیلى» تحریر مىیافت، آنها قرآن را با «خط کوفى» نوشتند در «خط کوفى» و خط «سطرنجیلى» چنین رسم است که اگر الف ممدود در وسط کلمه واقع می شد، در کتابت مىافتاد چنانکه در اوابل اسلام مخصوصاً در تحریر قرآن این قاعده کاملا مراعات می شد و به جاى «کتاب» «کتب» و به جاى «ظالمین» «ظلمین» مىنوشتند. پس از آمدن اسلام، عربهاى حجاز با نوشتن آشنا بودند، ولى عده ی کمى از آنها نوشتن مىتوانستند و آنان از بزرگان صحابه شدند که بعضى از آنها «علىبن ابیطالب» و «عمربن خطاب» و «طلحةبن عبیدالله» بودند. در زمان خلفاى راشدین و بنىامیه، قرآن را به خط کوفى مىنوشتند و مشهورترین قرآننویس بنىامیه، مردى بود قطبهنام و خیلى خوشخط بود و به علاوه خط کوفى را با چهار قلم مىنگاشت. در اوائل دولت عباسى دوازده قلم خط به شرح زیر معمول بود:1- قلم جلیل 2- قلم سجلات 3- قلم دیباج 4- قلم اسطور مار کبیر 5- ثلاثین 6- قلم زنبد 7- قلم مفتح 8- قلم حرم 9- قلم مد مرات 10- قلم عمود 11- قلم قصص 12- قلم حرفاج.در زمان مأمون نویسندگى اهمیت پیدا کرد و نویسندگان در نیکو ساختن خط به مسابقه پرداختند و چندین قلم دیگر به نام قلم مرصع، قلم نساخ، قلم رقاع، قلم غبارالحلیه، قلم ریاسى. و درنتیجه، خط کوفى به بیست شکل درآمد. اما خط نبطى یا نسخ، بهمان شکل سابق در میان مردم و براى تحریرات غیررسمى معمول بود تا آنکه ابن مقله خطاط مشهور متوفى به سال 328 ه . ق. با نبوغ خود خط نسخ را بصورت نیکویى درآورد و آنرا جزء خطوط رسمى دولتى قرار داد و خطى که امروز معمول است، همان خط اصلى ابن مقله مىباشد. مشهور است که ابن مقله خط نسخ را از خط کوفى استخراج کرده است، ولى واقع آنست که خط کوفى و نبطى هر دو از اوائل اسلام معمول بوده و چنانکه گفته شد، کوفى را براى کتابت قرآن و امثال آن بکار مىبردند و نبطى در مکاتبات رسمى استعمال می شد. و ابن مقله اصلاحاتى در خط نسخ نمود و آنرا براى نوشتن قرآن شایسته و مناسب ساخت. سپس به مرور زمان، خط نسخ فروعى پیدا کرد و به طور کلى دو خط نسخ و کوفى در کتابت عربى معمول گشت و هر کدام از آن شاخههایى داشت که در قرن هفتم هجرى مشهورترین آن به قرار زیر بوده است:ثلث، نسخ، ریحانى، تعلیقى و رقاعهمین قسم خطاطان بسیارى بوجود آمدند و کتابها و رسالههایى درباره خط و خطاطى پرداختند.درباره ی تاریخ خط فارسى در تذکره ی مرآتالخیال آمده است که انواع خطوط فارسى شامل: ثلث، رقاع، نسخ، توقیع، محقق و ریحان است و باز در آنجا آمده که خط هفتم تعلیق است که از رقاع و توقیع برآمده. پس از ذکر انواع خطوط مزبور نویسنده ی مرآتالخیال مىآورد: «گویند که از متقدمین خواجه تاجسلمان این خطها را خوب مىنوشت و خط هفتم که تعلیق باشد میر على تبریزى در زمان امیر تیمور صاحبقران از نسخ و تعلیق استنباط نمود». خط فارسى رافع اقلامى است از جمله: اجازت، تعلیق، توقیع، ثلث، جلى، جلى دیوانى، دیوانى، رقاع(رقعه)، ریحانى، سنبلى، سیاقت، شجرى، شکسته، شکسته ی نستعلیق و کوفى یا نسخ

 

**********************************

گفت وگو بابهرام سالکى کاتب قرآن عقیق و ریحان

شما باید کیمیاگر باشید

چنگیز محمودزادهبهرام سالکى متولد سال ،۱۳۳۶ در رشته عکاسى و گرافیک تحصیل کرده است اما سال ها پیش،  فعالیت خود را بر روى خوشنویسى متمرکز کرد. او تاکنون دو اثر به نام هاى «قرآن عقیق» و «قرآن ریحان» را کتابت کرده است که هر کدام داراى ویژگى هاى خاصى است. «قرآن عقیق» که کتابت آن ۱۳ سال وقت برد با خط کوفى پیرآموز،  یکى از خطوط فراموش شده کتابت به شکل نسخه خطى نگارش یافت. «قرآن ریحان» نیز با خط ریحان در مدت هشت سال کتابت شده است که این خط نیز حدود ۴۰۰ سال به فراموشى سپرده شده بود. با بهرام سالکى درباره این دو اثر گفت وگویى انجام دادیم .گروه فرهنگ و هنرخط ریحان با وجود قدمتى که دارد،  سالهاست که در کتابت قرآن به کار برده نمى شود و خط نسخ جایگزین تمام خطوطى شده که براى این کار استفاده مى شدند. چرا شما براى کتاب قرآن به سراغ این خط رفتید و ریحان را انتخاب کردید؟خط ریحان، یکى از خطوط اصلى و جلیل براى کتابت قرآن محسوب مى شود. نسخه هاى قدیمى و بسیار نفیسى از قرآن موجود است که همه آنها با این خط کتابت شده اند. خوشنویسان معروفى مانند یاقوت مستعصمى، جعفر بایسنقرى و علابیک تبریزى از این خط در کتابت قرآن استفاده کرده اند. قرآن معروف بایسنقرى که با ابعاد ۱۲۰*۱۸۰ نگارش شده بود نیز به خط ریحان است که هم اکنون ورق ورق شده و هر برگ از آن به عنوان اثرى با ارزش در یکى از موزه ها نگه دارى مى شود. البته وقتى خط ریحان، دانگ ضخیم ترى پیدا مى کند به آن؛ خط محقق مى گویند که بایسنقرى به همان خط محقق نوشته شده است که فقط در ضخامت با خط ریحان تفاوت دارد. خط ریحان از حدود ۴۰۰ سال قبل فراموش شد.چرا این خط به فراموشى سپرده شد؟یکى از علل راکد شدن آن، پایین آمدن سرعت کتابت با خط ریحان است. در عین حال کتابت با این خط، اوراق زیادى را به خود اختصاص مى دهد. با توجه به آنکه در گذشته صنعت چاپ وجود نداشت این دو عاملى که گفتم باعث مغایرت این خط با کتابت قرآن شد. در آن دوران، تهیه کاغذ کارى بسیار سخت و پرهزینه بود. به همین دلیل خط نسخ که بیشتر به کار کتابت مى خورد برجا ماند و خط هاى دیگر، حالت تفننى پیدا کردند. خط نسخ از زیبایى چندانى برخوردار نیست اما آسان، تندنویسى و موجز بودن آن موجب شد مورد توجه کاتبان قرآن قرار بگیرد. با خط نسخ مى توان در یک ورق کوچک، تعداد آیات زیادى را کتابت کرد که موجب مى شود قرآن از یک جلد بیشتر نشود و کل آیات آن در یک مجلد جاى بگیرد. البته خوشنویسانى مانند نى ریزى یا ارسنجانى خیلى سعى کردند خط نسخ را زیبا کنند و تا حدودى نیز موفق شدند اما در حالت کلى این خط از قابلیت زیبایى چندانى برخوردار نیست.شیوه کار شما در استفاده از این خط چگونه است؟من خط را با قلم مو نقاشى مى کنم. اسماعیل جلایر و بسیارى از خوشنویس هاى دیگر نیز با قلم مو مى نوشتند. ولى من کل این قرآن را با قلم مو نوشتم که استفاده از این شیوه،  کنترل ضخامت یک حرف را مشکل مى کند. ولى اگر این کنترل پدید بیاید، کاملاً مى توان به خط مسلط شد؛ به طورى که شلوغى و خلوتى آن از کنترل خارج نشود. یعنى کلمات در یک صفحه فشرده نشوند و در صفحه اى دیگر جدا از هم. به این امر، اصطلاحاً «خلوت و جلوت» مى گویند. البته این اتفاق در قرون گذشته روى مى داد.یعنى در اصول زیبایى شناسى آنها به این مبحث توجه نمى شد؟چرا، آنها زیبایى شناسى را به خوبى و در حد کمال مى شناختند؛ اما امکان بازگشتن را نداشتند و به همین دلیل، یکسرى محسنات را فداى محسنات دیگر مى کردند. باز هم مى گویم که در آن زمان،  سریع و تندنویسى از اهمیت زیادى برخوردار بود. از همین رو به جاى پرداختن به جزئیات به کلیت اثر نگاه مى کردند. این موضوع در همه هنرها وجود دارد. اگر هنرمندانى چون رافائل، داوینچى یا کمال الدین بهزاد به این شهرت رسیدند به این دلیل بود که هم به جزئیات و هم به کلیات آثار خود توجه مى کردند. همان طور که گفتم،  خوشنویسان گذشته کاملاً شناخت زیبایى شناسى داشتند. به طورى که هرچه در آثار آنها بیشتر تحقیق مى کردم،  حیرت زده تر مى شدم. در قطعه نویسى قدما این نکات کاملاً رعایت مى شد ولى وقتى قرار بود ۷۰۰ صفحه را کتابت کنند دیگر در ملاحظات ترکیب بندى و کشیدگى ها، چندان دقیق نمى شدند.در کتابت قرآن ریحان، زمان براى من اهمیت نداشت؛ چرا که مى دانستم صنعت چاپ از من حمایت مى کند و با کتابت یک اثر با ارزش با صرف زمان طولانى،  بعداً از امکان انتشار آن برخوردار خواهیم بود. به همین دلیل هشت سال وقت صرف کتابت قرآن ریحان کردم و تمام ملاحظات را در آن مدنظر قرار دادم. به نظر من خطاست که امروزه همه قرآن هاى چاپى به خط نسخ باشند. آنچه که در توان داریم را باید براى یک متن با ارزش مثل قرآن یا برخى متون ادبى صرف کنیم و تمام توان خود را به کار ببریم. زیبا بودن خط مى تواند مؤثر در رسا شدن مفهوم کلام خدا باشد. همین نکته را مى توان به طور ملموس ترى در قرائت قرآن دید. خوشنویسى قرآن، بعد از قرائت آن آغاز شد که این امر نشان مى دهد عده اى به این فکر افتادند که همان لذت گوش در شنیدن قرآن را براى چشم در دیدن آن پدید بیاورند. یک اثر وقتى مى تواند تأثیرگذارتر باشد که تمام حواس پنج گانه را به خود معطوف کند.در عین حال من قصد داشتم تفاوت خط نسخ و ریحان را به همه نشان دهم. چرا که تاکنون عموم مردم از دیدن خط ریحان محروم بودند و اصلاً نمى دانستند این خط چیست. به همین دلیل ۱۳ سال از وقت خود را صرف کتابت قرآن «عقیق» و هشت سال را نیز صرف قرآن «ریحان» کردم.خط ریحا
ن داراى هماهنگى ها عمودى و افقى خاصى است که از ویژگى هاى آن به شمار مى رود. ممکن است این ویژگى ها را تشریح کنید؟عوامل طبیعى در دنیا داراى هارمونى و ترکیب بندى خلقتى هستند. اگر دقت کنید، مى بینید که گاهى اوقات، یکى از این عوامل، خارج از قاعده شده است. مثلاً توقع دارید برگ هاى یک درخت در اندازه معینى باشند و یا شاخه ها رو به بالا رشد کنند. اما در یک درخت مى بینید که مثلاً یک شاخه،  کج رشد کرده است. این اتفاق، چشم انسان را ناراحت مى کند و چشم، خودش آن را پیدا مى کند. برخى از عواملى که به دست بشر هم خلق مى شوند از چنین قابلیتى برخوردارند. براى مثال خط نستعلیق به عروس خطوط اسلامى تبدیل مى شود. این خط به نظر من، زیباترین خط براى متون ادبى است. اگر بخواهیم حافظ را با خط ثلث بنویسیم، کاملاً نامأنوس مى شود. قدیمى ها هم این را خوب مى دانستند و دیدند که براى نوشتن متون ادبى، خطى ندارند و نستعلیق را ابداع کردند.خط ریحان هم داراى هماهنگى و پیچیدگى هاى خاص خود است. این خط در یک زمان به وجود نیامده و در طول زمان عده زیادى از هنرمندان بر روى آن کار کردند و آن را صیقل دادند. بعضى از خطوط از قابلیت پیشرفت برخوردار هستند که در طول زمان به حد کمال خود رسیدند. هر چقدر روى خط نسخ کار کنیم به زیبایى فوق العاده اى نمى رسد اما ریحان و نستعلیق از این امکان برخوردار بودند. به همین دلیل در طول زمان،  نقاط ضعف آنها حذف شد و به جایى رسیدند که مفردات، حروف و ترکیبات مانند جواهرى تراش خورده شدند. امروزه با توجه به صنعت چاپ و کارخانه هاى کاغذسازى اگر بخواهیم باز هم خودمان را از موهبت این خطوط محروم کنیم،  کار اشتباهى است.آرایه ها و تذهیب هاى قرآن ریحان نیز تفاوتى اساسى با قرآن هاى دیگر دارند و به نظر مى رسند با توجه به آثارى از عهد تیمورى و صفوى خلق شده باشند. شما در تذهیب ها به چه آثارى از گذشته توجه داشتید؟من چون در اصل گرافیست هستم و در این رشته دانشگاهى تحصیل کرده ام با دید تازه ترى به این تزئینات نگاه کردم. براى من یک شمسه یا ترنج به شکل خاصى معطوف نمى شد و در فکر این بودم که از شکل یک صدف، ترنج بسازم و یا از حالت یک درخت سرو استفاده کنم. اصول کار، همان اسلیمى است. اسلیمى مثل لوگوهایى است که بچه ها با آن بازى مى کنند و شکلهاى مختلفى مى سازند. اسلیمى ها، قطعات مختلفى اند که من با توجه به بازوها، گردشها و شاخه هاى اتصالى، ترکیب جدیدى براى آن پیدا کردم. در این دوقرآن، اصول کار همان اصول کلاسیک است فقط نوع ترکیب بندى و رنگ آمیزى را با نگاه جدیدى انجام دادم. من در این کارها سعى کردم تفنن هاى جدیدى را هم داشته باشم چرا که سلیقه امروز ما با ۵۰سال قبل و ۵۰سال بعد تفاوت مى کند. البته برخى سلیقه ها در تمام طول تاریخ مى مانند و همیشه زیبا هستند. براى مثال رنگهایى که در عصر تیمورى، صفوى و مغول در آثار هنرى به کار مى رفت آنقدر زیبا هستند که الآن هم هنوز زیبایى دارند. رنگ لاجورد، طلا و فیروزه همیشه براى فرهنگ ما جذاب است. اگر به مسجد شیخ لطف الله بروید، آن را یک تکه جواهر مى بینید که ۴۰۰سال است بر جا مانده و شناخت سازندگان آن را نشان مى دهد.اجازه بدهید این نکته را هم بگویم که در ۱۰۰سال گذشته، تذهیب ما به انحراف کشیده شد که دلیل آن نیز مخلوط شدن تذهیب با نقش فرش بود. آنچه در تذهیب به عنوان گلهاى گنده و رنگ تند باقى مانده، بیشتر نقش فرش است.چرا این اتفاق روى داد؟به دلیل آنکه با آمدن صنعت چاپ، کار تذهیب و آرایه ها راکد و آرام آرام فراموش شد. اما طراحان فرش همچنان به کار خود ادامه دادند و افرادى مثل باقرى و دردیان باقى ماندند. اگر فردى مى خواست مثلاً حافظ چاپ کند به سراغ طراحان فرش مى رفت و او هم براساس سلیقه خود، نقشى را خلق مى کرد. آن نقش و رنگها براى فرش خوب است و نه تذهیب. من به سرچشمه مراجعه کردم که ببینم در دوران تیمورى و صفوى، اصول اسلیمى ها چه بود این کار را حدود ۲۵سال پیش انجام دادم و براساس سلیقه خود به خلق این آثار پرداختم. این آرایه ها را هم در قرآن «عقیق» و هم در قرآن «ریحان» به کار بردم که عقیق به دلیل حجم و سختى کار هنوز چاپ نشده اما تاکنون حدود ۴۰۰ نسخه از قرآن ریحان چاپ شده است.شما در قرآن عقیق نیز به سراغ یکى از خطوط فراموش شده قرآن رفتید و به تغییراتى در خط کوفى دست زدید. دلیل این کار چه بود؟قرآن عقیق را حدود سال۶۱ به عنوان نسخه خطى نوشتم و براى چاپ نبود. فرق نسخه خطى وچاپى در این است که یک موقع بر روى کاغذ دست ساز با رنگهاى طبیعى کار مى کنید که هم خط و هم کاغذ در آن جمع مى شوند ولى وقتى براى چاپ کار مى کنید، مى توانید خط را حتى روى کاغذ گلاسه  بنویسید و آرایه هاى آن را یک فرد دیگر به طور جداگانه انجام دهد و بعد این دو در چاپخانه، کنار هم قرار بگیرند. در این نسخه خطى که من بر روى آن کار کردم، ۱۳سال براى نوشتن یک جزء از قرآن وقت صرف شد. در نگارش آن از ۷۰۰گرم طلاى ناب ۲۴عیار استفاده کردم و رنگهاى گیاهى مثل نیل، زعفران و گردویى، رنگهاى معدنى مثل لاجورد، رنگهاى حیوانى ورنگهاى شیمیایى مثل سفیدآب و سبز زنگارى در آن دیده مى شود که در نقوش مختلف به کار گرفته شدند.خط به کار گرفته شده در قرآن عقیق، کوفى پیرآموز است؟بله. تا اوایل دوران مغول، خط رایج قرآن نویسى خط کوفى بود. البته چون حدود ۸۰۰سال از این خط استفاده نشد، آن را ۴۰ تا ۵۰درصد تغییر دادم و آن را خواناتر کردم. این کار، وظیفه من بود و مى بایست آن را انجام دهم. حدود دوسال فقط روى م
فردات این خط کار کردم تا خواناتر شود. اجراى این خط از ریحان هم مشکل تر است و باید هم از قلم نى و هم قلم مو در نگارش آن استفاده کرد. همین مسأله باعث کندى کتابت قرآن عقیق شد. زمانى که مى خواستم کار کتابت قرآن عقیق را انتخاب کنم در انتخاب خط کوفى یا ریحان تردید داشتم؛ چرا که هر دو بسیار زیبا و در امر نسخه نویسى بسیار تأثیرگذار بودند. در نهایت چون خط پیرآموز مهجورتر بود آن را انتخاب کردم. بعد از پایان قرآن عقیق به سراغ ریحان آمدم تا این دو خط فراموش شده، دوباره زنده شوند. ما به راحتى خط ریحان را فراموش کردیم. متأسفانه برخى مى گفتند نستعلیق خط ایرانى است و بقیه خطوط عربى و به همین دلیل نباید کارى به آنها داشت. در حالى که همه این خطوط متعلق به ماست و ایرانى ها و استادان خوشنویسى، آثارى با تمام این خطوط دارند. من پس از پایان قرآن عقیق، آن را براى چاپ هم نوشتم. براى یک جزء دست نویس آن ۱۳سال صرف کردم اما براى ۳۰جزء چاپى آن دوسال وقت صرف شد. البته در آن زمان، همه آرایه ها و شکل اصلى خطوط مشخص شده بود.آیا قرآن عقیق را هم چاپ خواهید کرد؟اگر بتوانم چاپ قرآن ریحان را با نظارت کیفى به پایان برسانم به سراغ آن هم مى روم.شما سفرهاى بسیارى به کشورهاى حاشیه خلیج فارس و روسیه داشتید. آیا این سفرها هیچ کمکى به خلاقیت و نوآوریهاى شما کردند؟خیر. چون هدف این سفرها، شناساندن فرهنگ ما به آنها بود و آنها چیزى نداشتند به من بدهند. من مى بایست براى تکمیل اطلاعات خود به اصفهان یا زنجان مى رفتم؛ چنانکه در مسجد جامع شیراز یک ترکیب رنگى خاص دیدم که بعداً با آن یک ترنج ساختم. اما به کشورهاى دیگر براى معرفى فرهنگ غنى خودمان رفتم تا بفهمند آثار ما در حدى است که براى آنها، حیرت آور باشد. البته در موزه هرمیتاژ آثار بسیار باارزشى دیدم که در حیطه دیگرى از هنر بود و به رشته من مربوط نمى شد. باید این را بدانیم که در کتاب آرایى، ایران حرف اول و آخر را زده است. سالوادور دالى، نقاش سوررئالیست یک انجیل را تزیین کرده و در آن، انواع سنگهاى قیمتى را به کار برده اما به هیچ وجه قابل مقایسه با کتابهاى درجه سه دوران تیمورى ما نیست. براى دست یافتن به هنر کتابت، شما باید کیمیاگر باشید.در حال حاضر مشغول انجام چه کارهاى تازه اى هستید؟در طول این سالها بر روى مجموعه اى به نام «مرقع جانان» نیز کار کردم. در آن ۱۰۰تابلوى نقاشى، مینیاتور، نقاشیخط، خوشنویسى وتذهیب را خلق کردم که در هر کدام از آنها یکى از اسامى خداوند نقش بسته است و اشعار متفکرین دنیا را به زبان خودشان در آنها خوشنویسى کردم. در این کار از اشعار افرادى چون شکسپیر، ویلیام بلیک، دانته، حافظ، مولوى، خیام، معرى، متنبى و دیگران استفاده کردم. البته شروع این کار تفننى بود و مى خواستم نشان دهم که انسانها به غیر از تفاوت رسم ها و فرهنگها، نقاط مشترکى نیز دارند و مثلاً نگاه حافظ و شکسپیر به خداوند شبیه به هم است.الآن هم با تمام توان مشغول نوشتن قرآن به خط نسخ هستم تا مسأله قرآن عثمان طه که در کشور ما رایج و همه گیرشده است رفع شود و یک قرآن به خط نسخ خوشنویسى ایرانى نیز داشته باشیم.

***************************************

«« ثلث »»

بنا به قولی ، خط ثلث را ‌« ابوعلی بن مقله بیضاوی » ( همون ابن مقله که در مطلب خط نسخ ازش گفتم )۱ ، در قرن سوم هجری ابداع کرده و بعد از آن « ابن بواب » انواع گوناگون ثلث تزیینی را ابداع کرد و اوست که زیبایی و ظرافت را به این خط اضافه کرده .

از دلایلی که برای گذاشتن نام ثلث بر این نوع خوشنویسی می گویند داشتن 3/1 سطح (خطوط مستقیم) و 3/2 دور (خطوط انتهایی) در داخل کلمات آن هست. از هنرمندان ثلث نویس معاصر می‌توان افراد زیر را نام برد:

1-حامد آلامدی در ترکیه

2- هاشم محمد بغدای در عراق

3- احمد نجفی زنجانی

و 4- طاهر در ایران

‌الفبای کشیده و بلند و دوایر نسبتاً کم عمق و باز تو در تو نوشته شدن از خصوصیات این نوع خوشنویسی است.  همین تو در تو نوشتن و سوار بر یکدیگر شدن کلمات باعث شده تا از درجه خوانایی آن کم ‌شود.

این خط از لحاظ ظاهری بی شباهت به خط محقق نیست با این تفاوت که در این خط برخلاف محقق دور حروف بیشتر و اندازه آنها کوچکتر است. ریتمی که در اثر تکرار ضربه‌های عمودی و بلند حروف در این خط ایجاد می‌شود القاء کننده قدرت عظمت و بزرگی است. مهمترین کاربرد خط ثلث در کتیبه نویسی است خط ثلث دارای بار مذهبی نیرومندی می‌‌باشد و به همین لحاظ در دوره پس از انقلاب در آثار گرافیکی برای نوشتن آیات قرآن و ادعیه بکار می‌رود. همچنین در عناوین برخی مجله‌ها پشت جلد کتاب و طرح تمبر و … نیز بکار برده می‌شود.
********************************************

خط و خوشنویسى

خط شکل مکتوب کلام است و انتقال مفاهیم به شکل عینى ماهیت اصلى خط و خوشنویسى است. خوشنویسى یکى از هنرهاى اصیل و سنتى کشور است. قرن‌هاست این هنر به‌عنوان پررونق‌ترین و جلوه‌سازترین شاخه هنر زیباى ایرانى شناخته شده است و یکى از ابعاد فرهنگ اصیل ایرانى را بوجود آورده است. خوشنویسى والاترین منزلت را در میان هنرهاى اسلامى دارد و یکى از تعاریف خوشنویسى در متون اسلامى این است: خوشنویسى هندسهٔ روحانى لغاتى است که به‌ وسیلهٔ ابزار مادى تجسم مى‌یابد.

__________________

سیر تکاملى خوشنوسى در ایران

طبق آنچه که در رسالات و کتب مؤلفان مشهور بعد از اسلام آمده، اولین شخصى که خط نوشت ”مرا مر ابن مرّه“ از شبه جزیرهٔ عربستان بود و اولین کسى که در صدر اسلام قرآن نوشت و به حسن خط شهرت داشت خالد ابن ابوهیاج بود که براى عمر بن عبدالعزیز قرآنى با زر نوشت. بعد از آن‌که کوفه به‌صورت شهر بزرگى درآمد، خط کوفى در این شهر رواج یافت و رونق گرفت و به خط کوفى شهرت یافت. قدیمى‌ترین قرآن به خط کوفى متعلق به اواخر قرن سوم هجرى است. بعداً نسخ در کتابت قرآن بجاى خط کوفى بکار رفت و در قرن بعد خطوط دیگرى توسط خوشنویسان ایرانى پدید آمد و تا مدت‌ها بعد از تکوین خط‌ هاى عربی، خوشنویسى مقامى والاتر و بالاتر از نقاشى داشت. خطى که در قرون اسلامى در ایران رواج داشته و به آن خوشنویسى مى‌کرده‌اند و امروزه نیز خطى رسمى است، در اصل از الفباى عربى مى‌باشد. عرب‌ها پیش از اسلام بر اثر ارتباط با اقوام متمدن‌تر با خط و زبان نبطى و سریانى آشنا شده بودند و از هر یک از این دو خط استفاده مى‌کردند. خط‌‌هاى نبطى و سریانى از خطوط سامى بود و تقلید آن براى عرب‌ها امکان‌پذیر. خط اولى منشأ خط نسخ شد و دومى اصلى خطّ کوفى است. بعد از اسلام ظاهراً هر دو خط به‌کار مى‌رفته است. خط نسخ بیشتر براى تحریر نامه‌ها و خط کوفى براى کتابت مصحف‌ها، کتیبه‌ها و سکه‌ها استفاده مى‌شد. از اواخر دورهٔ امویان و اوایل عباسیان قلمرو خط عربى وسعت یافت و به‌تدریج در ایران ومصر و شمال آفریقا انتشار و رواج یافت و کم‌کم از دو خط مذکور اقلام دیگرى پدید آمد. قبل از اسلام در ایران انواع خط از جمله خط میخی، پهلوى و اوستایى رایج بود و حتى از آثار برجاى مانده چنین برمى‌آید که ایرانیان در نوشتن آنها هماهنگى و ضوابط خاصى داشته‌اند. اما با پذیرش اسلام توسط ایرانیان، خط و زبان قرآنى رواج یافت. در آخر قرن سوم و اوایل قرن چهارم هجری، شخصى به نام ابن مقلد بیضاوى شیرازی، وزیر مقتدر خلیفهٔ عباسى و برادرش ابوعبدا… حسن به هرج و مرج در اقلام گوناگون پایان دادند و با تکمیل اقلام موجود (چهارده نوع) و هندسى کردن ابعاد حروف و تعیین اساس قواعد دوازده‌گانه در خط، خوشنویسى را تحت ضابطه در آوردند و پایهٔ خطوط را بر سطح و دور نهادند. خط نسخ از زمان ابن مقلد به‌ بعد به قالبى بهتر درآمد و شهرت قابل توجهى یافت. ابن مقلد قواعد خوشنویسى را به دو بخش تقسیم کرده است: حسن تشکیل و حسن وضع. حسن تشکیل قاعدهٔ اصول و نسبت از آن پدید مى‌آید و دیگرى حسن وضع که قواعد ترکیب و کرسى از آن استفاده مى‌شود. بعد از ابن مقلد خطاطان دیگر نیز به‌تدریج این اصول را بسط دادند. این قواعد عبارتند از: – قاعدهٔ اصول: قوت، ضعف، سطح، دور، صعود، نزول، سواد، بیاض، ارسال. یعنى حسن نگارش حروف و استحکام آنها از جهات مذکور. – قاعدهٔ نسبت یا تناسب: یعنى حروف و شکل‌هاى مشابه هم، در همهٔ موارد به یک اندازه باشند. – قاعدهٔ ترکیب: یعنى آمیزش هماهنگ و دلپذیر حروف، کلمات، جمله‌ها و سطرها با یکدیگر به ‌گونه‌اى که از حسن ترکیب برخوردار باشد. – قاعدهٔ کرسى: یعنى نوشتن با توجه به خط کرسى انجام شود. دو اصطلاح صفا و شأن صفت خطى است که به مرحلهٔ کمال رسیده باشد. صفا حالتى است که طبع را شاد و چشم را روشن سازد. و شأن کیفیتى است از خط که چون پدید آید خطاط به نگریستن در خط مجذوب شود و احساس خستگى نکند. بعد از ابن مقله، ابن بوّاب، در ضمن بکار بستن قواعد دوازده‌گانه، با سنجش حروف با میزان نقطه، قواعدى را در خوشنویسى پیشنهاد کرد و با دقت در تراش قلم و انتخاب مرکب و نیز با ترتیب شاگردان متعدد در تکمیل اقلام ثلث و نسخ و رقاع تأثیرگذار بود. طى دو قرن پس از ابن بّواب، خوشنویسى توسط خطاطان متعدد رونق گرفت؛ تا این‌که یاقوت مستعصمى ظهور کرد و از میان اقلام متعدد رایج شش قلم ثلث، نسخ، ریحان، محقق، توقیع و رقاع را برگزید و در زیبا گرداندن آنها ابتکاراتى به‌خرج داد. اقلام سته به خطوط اصول نیز مشهورند. خوشنویسان ایرانی، خطى وزین و سبک روح را از خط تعلیق مشتق ساختند که نستعلیق نام گرفت. نستعلیق که از واژه‌هاى نسخ و تعلیق شده در قرن نهم هجرى توسط ایرانى‌ها ابداع شد و همچنان نیز خط ملّى آنان محسوب مى‌شود. واضع خط نستعلیق میرعلى تبریزى بود، که قواعد پیچیدهٔ حاکم بر آن را نیز تدوین نموده در زمان سلطنت شاه طهماسب (۹۳۰-۹۸۴ هـ .ق) خط نستعلیق جاى نسخ را گرفت و خط منتخب براى نگارش دیوان‌هاى شعر، داستان‌هاى حماسى و دیگر رواوین گردید. یک قرآن کامل به خط نستعلیق نیز موجود است که این نسخهٔ منحصر بفرد که براى کتابخانه شاه‌طهماسب در سال ۹۴۵ هـ . توسط شاه‌محمود نیشابورى کتابت شده است که نمایش قدرت و زیبایى خط نستعلیق به شمار مى‌آید. دوران سلطنت شاه‌عباس بزرگ، دورهٔ طلایى خط نستعلیق به شمار مى‌رود. در این دوران خوشنویسان بنامى رسد کردند که معتبرترین آنها میرعماد حسینى است. در قرن نهم همچنین خورشید بلندپایه خط و خوشنویسى سلطان على مشهدى ظهور نود و شهرتش در زمان حیات عالم‌گیر شد. در قرن دهم ستارگان بسیارى چون شاه‌ محمود نیشابوری، سلطان محمد خندان، بابا شاه تربتی، پیرمحمد شاگرد میرعلی، سید احمد مشهدی، محمود سیاوشانی، شیخ مرشدالدین شیرازی، شاه‌محمد مشهدى در آسمان هنر خوشنویسى این سرزمین درخشیدند. میرعلى هروى استاد الاساتید خط نیز در این دوران ظهور کرد. وى قواعد خط را به نظم در آورد و آثارى چون هفت اورنگ جامی، چهل حدیث (سه نسخه)، گلستان سعدی، و بسیارى از آثار ادبى و فره
نگى این سرزمین را به قلم جادویى خود مزین کرد. از مهمترین حوادث خط و خوشنویسى در قرن دوازدهم، ظهور درویش عبدالمجید طالقانى استاد مسلم خط شکسته است. از بزرگان دیگر خط در این قرن احمد نیریزى است. او از نسخ‌نویسان بزرگ زمان خود است و در نستعلیق و شکسته نیز مهارت دارد. در قرن دوازدهم هجرى خط نسخ متمایل به نستعلیق گردید و در قرن سیزدهم و چهاردهم هجرى قمرى به‌تدریج به خوشنویسى و نستعلیق توجه شده است و مشاهیر عمده این هنر عبارتند از: وصال شیرازى و فرزندانش، میرزا محمدرضا کلهر، میرزا غلامرضا اصفهانی، و عماد‌الکتاب. خط نستعلیق به دست هنرمندان ایرانى متولد شد، میرعماد حسنى آن‌را به درجهٔ کمال رسانید و تا زمان میرزا محمدرضا کلهر ادامه یافت. در دورهٔ معاصر على اکبر کاوه، حسن زرین خط، سید حسین و سید حسن میرخانى و هنرمندان بنام دیگرى در این خط و شیوه هنرنمایى داشته‌اند
*****************************

انواع خط

خط شناسان خطوط اصلى را شش خط دانسته‌اند که به اقلام سته معروفند و عبارتند از: رقاع، ثلث، ریحان، محقق، توتیع و نسخ در ایران و دیگر سرزمین‌ها خطوط متعددى ابداع شد که تعداد این خطوط را براى زبان‌هاى اسلامى شصت نوع مى‌دانند. امروزه در ایران از چهار نوع خوشنویسى بیشتر از انواع دیگر استفاده مى‌شود: نسخ و ثلث، نستعلیق و شکسته نستعلیق خطوط ایرانی سایر خطوط
***********************

خطوط ایرانى

خطهاى ایرانى تعلیق، نستعلیق و شکسته نستعلیق مى‌باشد. با ضابطه‌مند شدن خط تعلیق در دوران صفویه، مقدمات ظهور نستعلیق فراهم شد. این دو خط در میان ایرانیان و ملل ترک وارد و زبان رشد یافت و سهم مهمى در پیشبرد خوشنویسى اسلامى داشت. خط شکسته نیز از ابداعات ایرانیاناست که در پیوند با تعلیق و نستعلیق قرار دارد. تعلیق نستعلیق شکستهٔ نستعلیق تعلیق از قرن پنجم هجرى در نسخ تحریرى (شیوهٔ ایرانی)، بتدریج دگرگونى‌هایى پدید آمد و از اواسط قرن هفتم بر اثر تکامل قلم ایرانى خطى بوجود آمد که مقتبس از آن و نیز خط توقیع و رقاع بود و بنام خط تعلیق کمال و رواج یافت. این خط در تحریر کتاب‌ها و دیوان‌هاى شعر یکار مى‌رفت و تا قرن هشتم رو به تکامل رفت. نیاز به سرعت در نوشتن باعث شد تا پیوستگى حروف و کلمات مجاز شود و خطى بوجود آمد که شکسته تعلیق نامیده شد. این قلم خاص کاتبان دیوان بود که گاهى ”ترسّل“ نیز نامیده شده است. امروزه خطاطان ایرانى با تعلیق کمتر آشنایى دارند. پس از رواج خط تعلیق، عثمانى‌ها و مصرى‌ها در آن تصرفاتى موافق با سلیقه خود ایجاد کردند و شیوهٔ خود را ”دیوانی“ نامیدند. نستعلیق در بین انواع خوشنویسى که از ابتداى اسلام تا بحال وجود داشته است، نستعلیق زیباترین نوع خوشنویسى محسوب مى‌شود؛ بطورى که آن را ”عروس خطوط اسلامی“ لقب داده‌اند. نستعلیق که آمیختهٔ دو خط تعلیق و نستعلیق گفته شده، توسط میرعلى تبریزى به کمال دست یافت و حرکتى نو آغاز شد. خط نستعلیق از همهٔ شرایط زیبایى برخوردار است؛ از آن جمله: اعتدال، موزونی، استواری، تناسب، حسن ترکیب و هم‌آهنگى ذوق و سلیقه. علاوه بر زیبایى منظر، سهولت و سرعت تحریر نستعلیق و نیز آسانى قرائت کلمات و سطور از موجبات رواج آن بوده است. نستعلیق خطى است با قاعده و حروف این خط را ملهم از زیبایى طبیعت دانسته‌اند. در سى – چهال سال اخیر تا امروز توجه به خط نستعلیق روزافزون بوده است و خوشنویسانى توانا در این زمینه ظهور کرده‌اند. از هنرمندان خوشنویسى نستعلیق معاصر که در ترویج آن در دوران معاصر تلاش کرده و موجب رونق و ترویج این نوع خط شده‌اند، مى‌توان از عماد‌الکتاب، سید حسین میرخانی، سید حسن میرخانی، على‌اکبر کاوه را مى‌توان نام برد. اصول خط نستعلیق امروزه همان است که میرعماد لحاظ کرده بود. هنرمند قرن سیزدهم بنام محمدرضا کلهر در چارچوب شیوۀ میرعماد تغییراتى ایجاد کرد که در زیباتر شدن و تطبیق آن با صنعت چاپ در آن زمان، نقش اساسى داشت. میرزا غلامرضا اصفهانى نیز از هنرمندان همین دوره است که نستعلیق را بسیار استادانه مى‌نوشت. بهرحال بارزترین مشخصهٔ نستعلیق زیبایى آن است. شکستهٔ نستعلیق از انواع خوشنویسى ایران، خط شکسته نستعلیق است که داراى پیچش‌ها و حرکت‌هاى بسیار زیبایى است. مشخصهٔ بارز آن روان‌نویسى و تندنویسى است. این خط از ابداعات ایرانیان است که مستقیماً در پیوند با تعلیق و نستعلیق مى‌باشد. از اوایل قرن یازدهم و آخر دورهٔ صفویه، خط شکسته نستعلیق بدلیل کثرت کاربرد و نیاز به تندنویسى بوجود آمد. مهم‌ترین خوشنویس این خط، درویش عبدالمجید طالقانى (نیمه دوم قرن ۱۲) است. ابداع و استخراج شکسته نستعلیق را از نستعلیق در اوایل قرن یازدهم به مرتضى قلیخان شاملو و برخى نیز به محمد شفیع هروى معروف به شفیعا نسبت داده‌اند. هنرمند دیگر این خط سید على اکبر گلستانه در قرن سیزدهم است که شیوهٔ درویش عبدالمجید را ادامه داد. شکسته نستعلیق بعد از یک دوران کوتاه رکود، امروزه مورد توجه خوشنویسان واقع شده است. حروف و کلمات در این نوع خوشنویسى از شکل‌هاى متنوع زیبایى برخوردار است. حرکت در این خط از نستعلیق آزادتر است. از شکسته نستعلیق براى نوشتن متن‌هاى ادبى و شاعرانه فارسی، پیام‌هاى شاد و کارت‌هاى تبریک بهره گرفته مى‌شود این نوع خوشنویسى در نقاشیخط و گرافیک نیز کاربرد وسیعى دارد.

__________________
********************

سایر خطوط1

اقلام ستّه (شش قلم) شامل ثلث، نسخ، محقق، توقیع، رقاع و ریحان است. این اقلام توسط یاقوت مستعصمى از بیان اقلام مختلف انتخاب شد. وى در زیبا کردن این خطوط ابتکاراتى بخرج داد و در واقع این خطوط توسط وى ظهور کرد. این اقلام به خطوط اصول نیز مشهورند. کوفی ریحان توقیع رقاع ثلث نسخ محقق کوفى نخستین نوع خوشنویسى که قرآن به آن نوشته شد کوفى بود. بعد از ظهور اسلام در ایران، این خط نیز رواج یافت. با تأسیس شهرهاى کوفه و بصره در دومین دههٔ شکوفایى اسلام، دانشمندان گرانقدرى بوجود آمدند که توجه زیادى به زبان و خط عربى داشتند و کوفه نقش تعیین‌کننده‌اى در خط مکّى – مدینه‌اى داشت؛ و خط جدیدى پدید آمد که بنام خط کوفى مشهور شد. خط کوفى در نیمه دوم قرن اول هجرى به اوج خود رسید و سه قرن دوام یافت. بطورکلى خط کوفى در دون نوع ظاهر شده است. یکى تحریری، کتابتی، ساده و تزئینى و موشّح و دیگرى کوفى بنّایى ومعقّلی. خط کوفى تزئینی، از قرن دوم هجرى عامل بسیار مهمى در هنر اسلامى براى سوره‌هاى قرآن مجید، نوشته‌هاى روى سکه‌ها و لوحه‌هاى یادبود بشمار مى‌آمد. اما مهم‌ترین جلوۀ خط کوفى تزئینى را باید در قرن چهارم هجرى در کتیبه‌هاى سلجوقى که در اواخر حکومت خلفاى عباسى فعالیت داشتند، جست‌وجو کرد. از قرن چهارم به بعد خط کوفى به تنهایى شکل تزئینى یافت و این تحول تا اواخر قرن پنجم هجرى ادامه یافت. از این زمان به بعد خط کوفى عملکرد اصلى خود را از دست داد و صرفاً تزئینى گشت. خط بنایى یا معقلى خطى است بدون دور و متکى بر سطح. خط بنایى تشکیل شده از خطوط مستقیم عمود برهم که زوایایى را بوجود مى‌‌آورد. اصل و منشأ خط کوفى از خط سریانى است. خط کوفى ایرانى نیز براساس نتایج برخى پژوهندگان معاصر در آثار بازمانده کشف شده است. این خط کوفى شیوهٔ خاصى داشته با حروف منفصل که با خاطى مویین به یکدیگر پیوسته و در آن شباهتى با خط اوستایى و پهلوى یافت شده است که آن را کوفى شیوهٔ ایرانى نامیده‌اند. خط کوفى در ایران تا مدت پنج قرن معمول بوده است که بیشتر در کتابت قرآن و تزئین ابنیه و کتب، ظروف و … بکار مى‌رفته است. ثلث خط ثلث با ساختارى ایستا و موقر، بیشتر در تزئین کتاب‌ها و کتیبه‌ها بکار مى‌رفته است. انواع گوناگون ثلث تزئینى توسط ابن‌بواب و یاقوت ابداع شده که براى کتابت قرآن و دیگر کتب مذهبى بکار مى‌رفته است. ابن‌بواب زیبایى و ظرافت را با خط ثلث همراه کرد. خط ثلث در ایران براى نوشتن عنوان سوره‌هاى قرآن کریم، پشت جلدنویسی، سرلوحه‌ها، و بخصوص در کتیبه‌ها و کاشى‌کارى‌ها بکار رفته است و هنوز نیز رایج مى‌باشد. ریحان خط ریجان از خط نسخ مشتق شده است؛ اما از خط ثلث نیز بهره گرفته است ولى از آن ظریف‌تر است. خط ریحانى بسیار نزدیک به خط محقق است. این خط از ابداعات على ابن – عبیدالله ریحانى است و به همین دلیل نام ریحانى گرفته است. برخى نیز آن را به ابن‌بواب نسبت مى‌ٔهند، زیرا براى این خط و زیباسازى آن تلاش‌هاى شایانى کرده است. برخى نیز خط ریحان را مشتق از خط محقق مى‌دانند که سال‌ها پس از آن پدید آمده است. این خط همهٔ محاسن و ویژگى‌هاى خط محقق را دارد. ولى ظریف‌تر از آن نوشته مى‌شود و به ظرافت و لطافت ممتاز است

__________________

سایر خطوط (۲)

نسخ خط نسخ، در آغاز خطى بوده هم پایهٔ خط کوفی. اصل این خط از خط ”نبطی“ مى‌باشد. خط نسخ بطورکلى از اواخر قرن دوم هجرى رایج شد. ولى تا اواخر قرن سوم هجرى چندان متداول نبود. این خط به تمام سرزمین‌هاى شرقى که تحت لواى اسلام بوده‌اند، گسترش یافت. ایرانیان براى نیازهایى چون کتابت نوعى نسخ بکار مى‌بردند که متفاوت بود. امتیاز مهم خط نسخ در رعایت نسبت است، که یکى از قواعد مهم خوشنویسى مى‌باشد که موجب زیبایى خط است. ابن‌مقلد تناسبات خط نسخ را استحکام بخشید و آن را به یکى از سطوح متعالى خوشنویسى رسانید. در حال حاضر در کشورهاى اسلامی، خط نسخ اهمیت بسیار دارد و در تحریر آن بکار مى‌رود. حروف چاپ و ماشین تحریر نیز با این قلم فراهم آمده است و کتاب‌ها و نشریات نیز به همین خط چاپ مى‌شوند، که البته با نسخ قرآنى تفاوت‌هایى مختصر دارد. خواندن و نوشتن در خوشنویسى نسخ بسیار ساده و روان است؛ علت آن نظم خاص و دقیقى است که در چیدن حروف و کلمات در داخل سطر بکار مى‌رود. توقیع تقویع در لغت به معنى امضاء است که توقیعى نیز گفته شده است. این خط در زمان خلافت مأمون ابداع شده است. تحول نهایى خط توقیع در قرن چهارم هجرى اتفاق افتاد. احمد بن محمود ملقب به ابن خازن از شاگردان نسل دوم ابن بواب و از مریدان وی، شوکت لازم را به این خط بخشید. در اواخر قرن نهم هجری، نوع درشتى از خط توقیع در ترکیه ابداع شد که موردپسند ترک‌ها بود. اما میان عرب‌ها چندان متداول نگشت. خط توقیع را مشتق از خط ثلث دانسته‌اند. محقق محتقق نخستین طخى است که در آغاز خلافت عباسیان از کوفى استخراج شد و نزدیکترین خطوط به آن است. و نیز اولین خطى است که ابن مقلد تهذیب و هندسى کرده است. ابن‌بواب تکامل نهایى را به آن بخشید. خط محقق چهار قرن محبو‌ب‌ترین خط میان خوشنویسان جهت کتابت قرآن در تمام سرزمین‌هاى اسلام در شرق بوده است. تأثیر ذوق ایرانى در این خط کاملاً بارز است. محقق خطى است باشکوه و اندام درشت و فواصل منظم، یکدست و ساده. رقاع رقاع در لغت به معنى صفحهٔ کوچک است. این خط از خطوط نسخ و ثلث مشتق شده است. خط رقاع در مکاتبات خصوصى و کتاب‌هاى عرفى و روى کاغذهاى در ابعاد کوچک رواج داشت. رقاع از خطوط محبوب خوشنویسان عثمانى بود و توسط خوشنویس مشهور شیخ حمدالله الاماسى اصلاحات لازم در آن صورت گرفت. این خط تدریجاً توسط دیگر خوشنویسان ساده‌تر شد و از رایج‌ترین خطوط گردید. امروزه خط رقاع از متداول‌ترین خطوطى است که در سرتاسر دنیاى عرب بکار مى‌رود. خط رقاع بر اثر نیاز به تندنویسى و مختصر نوشتن، در مکاتبان بکار مى‌رفته است.

__________________

ابزار خوشنویسى

براى خوشنویسى ابزار و وسایلى لازم است: قلم نی، مرکب و لیقه و دوات، قلم‌تراش، قط‌‌زن و زیرمشقی. تهیه ابزار خوب همیشه باعث بهتر نوشتن و تمیزى کار است و هر یک از وسایل باید داراى مشخصات خاصى باشد تا نتیجهٔ مطلوب حاصل شود. قلم قلم تراش قط زن دوات (لیقه و مرکب) کاغذ قلم قلم مهم‌ترین ابزار نوشتن است. گفته مى‌شود قبل از تراشیدن، به آن نى مى‌گویند و بعد از تراشیدن، قلم گفته مى‌شود. بهترین نوع قلم نى که براى نوشتن مناسب است، قلم دزفولى است. این نى از نیزارهاى جنوب کشور و در منطقهٔ خوزستان و دزفول بدست مى‌آید. قلم خود باید سرخ مایل به قهوه‌‌اى سوخته باشد و به‌عبارت دیگر سرخ و سفید باشد. و سیاه، زرد یا خاکسترى نباشد. گره و پیچ نداشته باشد؛ زیاد کوتاه یا بلندنباشد. محکم باشد و گوشت داخل قلم سفید باشد. ”سلطانعلى مشهدی“ از خوشنویسان بزرگ قرن دهم هجرى در رسالهٔ خوشنویسى خود دربارهٔ قلم چنین سروده است: اوّلاً مى‌کنم بیان قلم بشنو این حرف از زبان قلم که قلم سرخ رنگ مى‌باید نه به سختى چو سنگ مى‌باید نه سیاه و نه کوته و دراز یاد گیر اى جوان ز روى نیاز نه بر او پیچ و نه در او تابى مُلک خط راست نیک اسبابی معتدل، نه ستبر و نه باریک و اندرونش سفید و نى تاریک گر قلم سخت باشد وگرنست دست از این و آن بباید شست اگر قلم خوب تراشیده شود، نوشتن آن آسان مى‌گردد. در تراش قلم، ابتدا روى قلم را بر مى‌دارند که بهتر است از طرف رویش آن باشد و تا حدى برداشته مى‌شود که به قسمت سخت نزدیک پوست قلم برسد. سپس پهلوهاى قلم تراشیده مى‌شود. میدان قلم نباید زیاد بلند یا کوتاه باشد. بهترین حد به اندازهٔ قطر قلم است. بعد دَم قلم را شکاف کوچکى مى‌دهند که فاق گفته مى‌شود و بعد عمل قط زدن انجام مى‌شود که زدنِ سرقلم است، با زاویهٔ مناسب و توسط فشار دست بر پشت قلمتراش. در قلم‌هاى درشت‌تر پشت قلم نیز برداشته مى‌شود، که این مرحله قبل از قط زدن انجام مى‌گیرد. قلم تراش اگر قلمتراش کُند باشد، قلم ضایع خواهد شد. بهتر است قلمتراش براى برداشتن میدان قلم و قط زدن پهن و محکم باشد. و براى خالى کردن پهلوهاى قلم باریک باشد. سلطانعلى مشهدى مى‌گوید: با تو ذکر قلمتراش کنم حرفهاى نگفته فاش کنم تیغ او نه دراز و نه کوتاه تُنُک و پهن نیست خاطرخواه تا که در خانهٔ قلم گردد وان قلم قابل رقم گردد قط زن قط‌ زن، معمولاً از چوب سخت و استخوان مانند آبنوس و عاج ساخته مى‌شود و اگر از جنس شاخ باشد بهتر است. قط زن باید صاف و تقریباً سخت باشد. امروزه از نی، کائوچو و نظایر ان استفاده مى‌شود. دوات (لیقه و مرکب) مرکب خوشنویسى، مرکب مخصوصى است که معمولاً به‌صورت سنتى ساخته مى‌شود و انواع دیگر آن و جوهر خودنویس براى مصرف خوشنویسى مناسب نیست. مرکب خوشنویسى به دو صورت مایع و خشک وجود دارد. مرکب خشک را تا مدت‌ها مى‌توان نگهدارى کرد. براى استفاده از مرکب خشک ابتدا آن را در مقدار مناسبى آب جوشیده سرد شده حل مى‌کنند. از آب مقطر و گلاب نیز استفاده مى‌شود. بعد از این‌که کاملاً حل شد، به‌وسیلهٔ پارچه‌اى آن را صاف مى‌کنند. مرکب براى آن که آمادهٔ نوشتن گردد، در ظرفى ریخته مى‌شود بنام دوات. دوات مى‌تواند از جنس شیشه یا پلاستیک یا چینى باشد. دوات نباید زیاد کوچک یا بزرگ باشد. و دهانهٔ آن باید گشاد و عمق آن تقریباً کم باشد. این ظرف باید درى محکم و غیرقابل نفوذ داشته باشد. لیقه مقدارى نخ ابریشم طبیعى یا مصنوعى است، که داخل دوات قرار مى‌دهند و روى آن مرکب مى‌ریزند. لیقه از ریختن مرکب جلوگیرى مى‌کند؛ و خاصیت مهم آن تنظیم مقدار مرکب روى قلم در هنگام نوشتن است. از پنبه و اسفنج براى این کار نباید استفاده کرد. کاغذ هر نوع کاغذى مناسب خوشنویسى نیست. کاغذهاى ناصاف و ناهموار باعث سایش نوک قلم نى مى‌شود و مناسب نیست. براى خوشنویسى باید از کاغذهاى نرم و لغزنده مثل کاغذهاى گلاسه و نیمه‌گلاسه استفاده شود.
*************************************

گونه‌هاى مختلف خوشنویسى1

یک اثر خوشنویسى مى‌تواند در قالب‌ها و گونه‌‌هاى مختلفى ارائه شود. هر یک از این قالب‌ها داراى اصول و شرایط خاصى است که باید از سوى هنرمند رعایت شود تا نتیجهٔ صحیح به‌دست آید. این قالب‌ها عبارتند از: سطر، دو سطر، سیاه مشق، چلیپا، کتابت، قطعه، کتیبه. در طى سالیان این قالب‌هاى متعدد براى ترکیب کلمات و حروف ایجاد شدند و هنرمندان، آیات قرآنى و متون ادبى و علمى و اشعار زیبا را در این قالب‌ها نوشته‌اند و خوشنویسان با وفادارى به اصول این قالب‌ها آثار بدیع و بسیار زیبایى خلق کرده‌اند. سطر‌نویسی دو سطر‌نویسی سیاه‌ مشق چلیپا کتابت سطرنویسى به مجموعهٔ کلمات و جمله‌هایى که روى خط کرسى قرار مى‌گیرند، سطر گفته مى‌شود. سطر ساده‌ترین قالب براى ارائه نوشته در خوشنویسى بشمار مى‌رود و از ارکان مهم آن به حساب مى‌آید. سطر ممکن است یک جملهٔ کامل باشد یا چندین جمله را در خود جاى دهد. گاهى نیز ممکن است جملهٔ کامل هم نباشد. بنابراین تعداد سطرها در یک صفحه را، خط کرسى‌هاى موجود در آن صفحه مشخص مى‌کنند. اصول و ضوابط کلى سطر شامل دو قسمت مهم مفردات سطر و ترکیب سطر مى‌شود. مفردات سطر اجزاى سطر است؛ شامل حروف، کلمات و اتصالات؛ که بکارگیرى قواعد حروف و کلمات انجام مى‌گیرد. ترکیب سطر، چگونگى قرار گرفتن حروف و کلمات در داخل سطر و نحوه ارتباط بین آنهاست؛ بطورى که سطر در زیباترین شکل خود قرار گیرد. مجموعه اجزاى یک سطر باید در داخل سطر، بصورتى اصولى و زیبا کنار هم چیده شوند، تا سطر زیباتر بنظر آید. در ترکیب سطر، ذوق و سلیقه و ابتکار شخص در زیبایى آن نقش اساسى دارد. قواعد و اصول اولیهٔ ترکیب‌بندى سطر عبارتند از: رعایت کرسى حروف و کلمات، رعایت فاصلهٔ حروف و کلمات، کشیده‌ها و جایگاه آنها در سطر، سوار کردن حروف و کلمات، اتمام سطر. خط کرسى یا خط زمینه در یک سطر براى آن‌که چشم به‌خطا نرود و حروف و کلمات در جایگاه خود قرار گیرند، بکار مى‌رود. در سطر، باید فاصلهٔ حروف و کلمات یکسان و یکنواخت نسبت بهم نوشته شوند، تا سطر زیباتر و خواناتر شود. معمولاً فاصله بین حروف و کلمات یک سطر، به اندازهٔ یک نقطه قلم است. معمولاً در هر سطر یک یا دو حرف به‌صورت کشیده نوشته مى‌شود. بعضى حروف الفباى فارسى در خط نستعلیق مى‌توانند به‌صورت کشیده یا مدّ نوشته شوند. برخى خروف خود، قابل کشیدن نیستند؛ اما در اتصال با حروف دیگر قابل کشیدن مى‌شوند. مثل حرف غ وقتى به م متصل شود به‌صورت کلمهٔ ”غم“ قابل کشیدن خواهد شد. کشیده‌ها براى ایجاد توازن و زیبایى استفاده مى‌شوند و شکل‌هاى متنوعى به سطر مى‌بخشند. محل قرار گرفتن آنها براساس تشخیص و سلیقه و تجربهٔ خوشنویس، مى‌تواند زیبایى اثر را چند برابر کند. در قطعات خوشنویسی، بخصوص نستعلیق، بعضى از حروف و کلمات از جاى اصلى خود خارج و بالاى کلمهٔ قبل از خود قرار مى‌گیرند و سوار مى‌شوند و انسجام بیشترى به سطر مى‌دهند. سوار کردن حروف و کلمات باعث ایجاد توازن بین سیاهى‌ها و سفیدى‌ها در یک اثر خوشنویسى مى‌شود. البته بعضى از حروف در قواعد خوشنویسى نباید سوار شوند. سطرهاى خوشنویسی، بویژه نستعلیق در آخر به طرف بالا صعود دارد. یعنى یا کمى بالاتر از سطر نوشته مى‌شود یا روى کلمهٔ قبل از خود سوار مى‌شود، که به این عمل اتمام سطر گویند.

__________________

  • milad milad
  • ۰
  • ۰

رساله gl/l (1213)

رساله gl/l (1213)

همه ساله برگزاری نمایشگاه دموتکس بیم و امیدهای بسیاری را در پی دارد چرا که به عنوان یک نقطه عطف ، در شکل گیری

بخش اول :

تاریخچه برگزاری نمایشگاههای بین امللی فرش دستباف در جهان

نیمه دوم قرن نوزدهم را باید تحویل شگرف برای فرش ایران چه در داخل و چه در خارج از کشور به شمار آورد زیرا بعد از یک دوره رکورد نسبتاً طولانی که با انقراض دولت صفوی در رشد و تکامل این هنر ارزشمند ملی روی داده بود تحویلی دیگر در صفت قالیبافی بوجود و به رونق دوباره آن در جهان بویژه در اروپا منجر شد .

عوامل این رونق عبارت بود از :

1- در اواخر سلطنت قاجار چون مدت نسبتاً طولانی صلح و آرامش حکم فرما بود برخی وزیران و شاهزادگان فرصت مناسبی پیدا کردند تا به هنر و صنایع ملی توجه بیشتری کنند و با ابتکار استادان ، طراحان و بافندگان طراز اول ، صنعت قالیبافی نیز مانند سایر رشته های هنر ترقی کرده و رواج بی شمار قالیبافی در شهرهای مختلف ایران زمین آغاز شد . در مدت زمان کوتاهی هنرمندان و بافندگان چیره دستی از جمله «حاجی جلیل مرندی» از تبریز ، «استاد حسین کرمانی» از کرمان ، «محتشم » از کاشان و «استاد محمد» از اصفهان همراه با سایر هنرمندان و طراحان برجسته شهرهای مختلف کشور با استفاده و الهام از تکنیک و سبک کار و اصالت قالیهای هنرهای مالی افزودند .

2- مسافرت بعضی از رجال به خارج و صدور قالی توسط بازرگانان ایران و به ویژه تجار تبریزی از طریق استامبول به اروپا مردم جهان را با این هنر ایران آشنا تر کرد .

3- سرمایه گذاری و تاسیس چندین شرکت معتبر خارجی در امر تولید قالی در شهرستان های مختلف ایران در هنر قالیبافی بوجود آورد این امر موجب شد تا قالی ایران که از آغاز کار کالایی جهت مصارف محدود داخلی و یا به عنوان هدیه به پادشاهان و روسای کشورهای جهان بافته می شد به صورت یک کالای اصلی صادراتی درآمد و مصرف آن سراسر جهان را فرا گرفت .

نخستین نمایشگاه :

در پی استقبال گسترده مردم جهان و ثروتمندان اروپا از گنجینه قالی های موجود برای نختین بار در سال 1891 نمایشگاهی از قالی های گرانبهای ایرانی و سایر کشورها در اتریش به عنوان «نمایشگاه های مشرق زمین دروین» بر پا شد . در این نمایشگاه 420 تخته قالیهای کهنه و قدیمی ایران و چند کشور دیگر به نمایش گذاشته شد . این قالیها از اموال کاخهای سلطنتی و ثروتمندان اروپا و تجار ایرانی وخانواده معروف «Habshurg» جمع آوری شده بود .

در این نمایشگاه از اولین صادر کنندگان و بازرگانان معروف تبریز مرحوم «حاجی عبدالله قالیچی» پدر آقایان حاجی علی اکبر قالیچی همراه با تاجر معروف آن زمان «گلنگیان» نیز شرکت داشتند . این نمایشگاه بنا به گفته ویلهم فون بود «Wilhom vor Bode» که از اولین کلکسیونرهای قالی ایران و از متخصصان مشهور فن آن زمان بود و باا ستقبال گسترده تماشاگران مواجه شد .

جنگ نمایشگاهها

نمایشگاههای بعدی فرش دستباف به ترتیب در سال 1903 در پاریس و در سال 1910 به نام « نمایشگاه هنرهای اسلامی » در مونیخ و نیوریورک بر پا شد . در نیویورک برای اولین بار جفت قالی معروف «شیخ صفی» از موزه ویکتوریا آلبرت لندن که بعد از خروج از ایران مدتها از نظرها مخفی بود در معرض دید تماشاگران قرار گرفت . نمایشگاههای بعدی در سال 1914 در شیکاگو و در سال 1931 به نام «نمایشگاه هنرهای ایرانی» در لندن برگزار شد . در نمایشگاه لندن قدیمی ترین قالی موجود در موزه ایران که در زمان صفویه در تبریز بافته شد و سابقاً جزو اموال مقبره شیخ صفی بود ، به نمایش گذاشته شد . این قالی یکی از 14 تخته قالی نفیسی است که به «سنگسنگو» معروف هستند .

در نمایشگاه لندن علاوه بر قالیهای نفیس مجموعه نفیسی از آثار و هنرهای ملی ایران نیز وجود داشت که ارزش تقریبی آنها به ده ها میلیون لیره آن زمان بالغ می شد .

بالاخره در سال 1934 شهر «بازل» در سوئیس ، سالهای 1935 و 1940 بندر نیویورک ، در سال 1946 آمستردام پایتخت هلند ، سال 1947 مجدد شیکاگو ، سال 1948 شهر «تورین» در ایتالیا ، سال 1949 شهرهای «ولفت» و «گرونیکن» در هلند و سال 1950 بندر هامبورگ در آلمان شاهد برپایی نمایشگاههای فرش دستباف بودند که در همه این نمایشگاهها قالی ایران از درخشش خاصی برخوردار بود .

از نیمه دوم قرن بیستم به بعد تشکیل نمایشگاههای بین المللی فرش دستباف بصورت مرتب برگزار شد و امروز در شهرهای مختلف جهان هر ساله نمایشگاههای متعددی برای این کالای ارزشمند بر پا می شود که آخرین و بزرگترین آنها نمایشگاه «موتکس» در هانوور است .

بخش دوم – تاریخچه تشکیل نمایشگاه «موتکس» (Domotex)

«موتکس» عبارتی است لاتین که تقریباً همانم عنی «هایم تکستیل » را می دهد یعنی منسوجات خانگی ، نمایشگاه فرش دستباف تا قبل از سال 1989 در نمایشگاه بین المللی نساجی «هایم تسکتیل» (Heimtextil) در فرانکفورت برگزار می شد . مدیران نمایشگاه بین المللی فرانگفورت بعد از 17 سال تصمیم گرفتند بازرگانان فرش دستباف را از «هایم تسکتیل» کنار بگذارند و نمایشگاه جدیدی بنام «خورمات» جهت برگزاری نمایشگاه فرش همراه موکت و کف پوش و سایر زمین اندازها تشکیل دهند . این موضوع مورد اعتراض شدید هیات مدیره اتحادیه های فرش دستباف در آلمان قرار گرفت و عمده فروشان فرش دستباف مصمم شوند تا نمایشگاه فرش دستباف را در ژانویه و هم زمان با برگزاری نمایشگاه «هایم تسکتیل» در شهر فرانکفورت و با نزدیک به آن شهر برگزار کنند همین تصمیم موجب شد تا نمایشگاه جدید «فورمات» را تحریم کنند .

«هایم تسکتیل» به رقابت دموتکس آمد

در حالی که نمایشگاه موتکس در هانوور خود را آماده می کرد تا در ژانویبه 1989 به جای «هایم تسکتیل» فرانکفورت میزبان فرش دستباف ، باشد مسئولان نمایشگاه بین المللی فرانکفورت که قبلاً نتوانسته بودند با تجار فرش به توافق برسند ، در میان تعجب همگان طی نامه ای از آنان خواستند که آمادگی خود را برای حضور مجدد در «هایم تسکتیل» اعلام دارند . در پاسخ به این دعوت اتحادیه وارد کنندگان فرش دستباف در آلمان از اعضا و همکاران خود خواست که همچنان با تمام توان خود از شرکت در «موتکس» پشتیبانی کنند و از حضور در ، «هایم تسکتیل» خودداری ورزند . چند ماه بعد که مسئولان نمایشگاه بین المللی فرانکفورت تصمیم گرفتند فرش دستباف را از کالاهای نمایش داده شده و در «هایم تسکتیل» کنار بگذارند و آن را همواره با فرش ماشینی و موکت و کف پوش در نمایشگاه تابستانی «فورمات» شرکت دهند هیات مدیره و دیگر اعضای اتحادیه های فرش کوشیدند طی جلسات و نشست های متععد از این کار ممانعت به عمل آوردند و چون نتوانستند نظر مسئوولان نمایشگاه فرانکفورت را در این مورد تغییر دهند ، تصمیم به برگزاری نمایشگاه مستقلی برای فرش هم زمان با «هایم تسکتیل» در ژانویه گرفتند . مقدمات کار فراهم شد و نمایشگاه بین المللی هانوور میزبانی از فرش را در نمایشگاهی که «موتکس» گرفته بود ، پذیرفت .

«رقابت هایم تکسیل»پدر شرایطی که دموتکس برای ژانویه آماده می شد تجار فرش نامه ای از مسئوولان نمایشگاه فرانکفورت دریافت کردند که در آن اعلام شده بود سالن شماره 1 این نمایشگاه با 18 هزار متر مربع اختصاص به نمایش فرش دارد و از تجار فرش خواسته شده بود تا جهت حضور در نمایشگاه آمادگی خود را اعلام دارند . انتشار این نامه علاه بر این که موجب تعجب بسیاری از بازرگانان فرش شد عکس العمل های متفاوتی را نیز به همراه داشت از جمله بسیاری معتقد بودند که «هایم تسکتیل» بدین جهت دست به چنین کاری زده است که نمایشگاه نوپای (موتکس) را که خطری جدی برای آن به شمار می رود با شکست مواجه کند این اعتقاد و از آنجا قوت گرفت که قبلاً مدیران نمایشگاه فرانکفورت به هیچ وجه نپذیرفتند که فرش بتواند همچنان در «هایم تسکتیل» حضور داشته باشد و حالا سپس از این مدت کوتاه رای خود را تغییر داده بودند . واکنش شدید احادیه های فرش در آلمان با صدور بیانیه ای و همچنین طی گزارشی از تاریخچه کنار گذاشتن فرش دستباف و زمین اندازهای دیگر از «هایم تسکتیل» اعلام کردند که به نظر اتحادیه مدیران نمایشگاه فرانکفورت قصد دارند علاقه مندان را از حضور در هانور باز دادند و یا دموتکس را با شکست کامل مواجه سازند . در این بیانیه آمده بود با تجربیات تلخی که در ماه ها و هفته های گذشته اتحادیه وارد کنندگان و بسیاری از تجار فرش و مشتریان آنان در رابطه با مسئولان نمایشگاه فرانکفورت به دست آوردند دعوت مجدد به «هایم تسکتیل» را به هیچ وجه نمی توان جدی تلقی کرد و پاسخ مثبت به این دعوت برای نمایشگاه نوپای دموتکس خطر جدیدی محسوب می شد . از همه آنان خواسته شد تا جهت برگزاری یک نمایشگاه بین المللی در هانوور بکوشند و کسانی می خواهند به دعوت نمایشگاه فرانکفورت پاسخ مثبت بدهند به این اتحادیه صدمه می زنند و کسانی که نمی خواهند مشتریان خود را ز دست بدهند قطعاً همه هم در هانوور خواهند بود .

«دموتکس در جنگ نمایشگاهها پیروز شد»

«جنگ نمایشگاهها» که از یک سال قبل آغاز شده بود با پیروزی کامل «دموتکس» هانوور در برابر «هایم تسکتیل» فرانکفورت به پایان رسید . تجزیه و تحلیل های انجام شده به وسیله بازرگانان و دست اندرکاران نشان می دهد «دموتکس» به عنوان بزرگترین نمایشگاه جهانی فرش دستباف و زمین اندازهای که دیگر مقام استوار و ارزشمندی در این رشته از صنعت و تجارت بدست آورده است . بررسی ها نشان می دهد که مسئوولان نمایشگاه فرانکفورت اگر بخواهند رقیبی برای «دموتکس» علم کنند این رقیب نمی تواند «هایم تسکتیل» شکست خورده باشد .

«دموتکس » در حقیقت زاییده همت بازرگانان فرش دستباف بود که با همکاری نمایشگاه بین المللی هاننور بوجود آمئ و به بزرگترین نمایشگاه جهانی فرش و زمین اندازها تبدیل شد .

بخش سوم – موارد ارائه شده در نمایشگاه دموتکس

1- فرش دستباف- Carpet /rug/(hand made) knotted /woven/tufted

2- فرش ماشینی و موکت – woven/arearug(madin – made)

3- پارکت کفپوش پلاستیکی چند لایه Parquet floons .lamin a ted coverind

4- کفپوشهای پلاستیکی و ترکیبی انعطاف پذیر ئ منسوج Covering (wall – to – wall)flexble floon floar

5- فناوری و دستگاههای تولید بافت ، دوخت و پرداخت بخصوص مفپوشهای مصنوعی و غیر دستباف installation technoloqy , cleaning and maintenance equipment Application presentation product

بخش چهارم – دموتکس در گذر سالها

نخستین دموتکس 1989

نخستین نمایشگاه بیم المللی فرش دستباف به نام «دموتکس» از 9 تا 12 ژانویه 1989 در شهر هانوور آلمان برگزار شد . بازرگانان و تجار فرش این نمایشگاه را در مقابل «هایم تکستیل» انتخاب شده بود «موتکس89» با مساحتی بالغ بر 90 هزار متر مربع در 7 تالار در محل دائمی نمایشگاههای بین المللی هانوور بر پا شد و در 578 غرفه شامل فرش ئستباف ، فرش ماشینی ، کف اندازهای پارچه ای و کف پوش پلاستیکی داشت ، دکتر گلارس و گورفن رئیس هیات مدیره اولین نمایشگاه بین الماای «دموتکس» انجام کرد که شرکت کنندگان «دموتکس» از 29 کشور به هانور آمده اند .

در میان کشورهای خارجی بلژیک و هلند از لحاظ داشتن غرفه داشتن غرفه در مقامهای اول و دوم قرار داشتند در این نمایشگاه سه غرفه به نام ایران به ثبت رسیده بود که عبارت بودند از : شرکت سهامی فرش ایران سازمان صنایع دستی ایران ، و یک شرکت خصوصی اما در کل در این نمایشگاه 146 غرفه اختصاص به فرش دستباف داشت و در حقیقت چشم چراغ نمایشگاه به شمار می رفت .

فرش نپال وبربر 35 غرفه – فرش دست ساز (بی گره)

37 غرفه ، فرش ماشینی و دیگر زیراندازها 101 غرفه ، زمین اندازهای پشمی و پارچه ای (مانند موکت) 110 غرفه و زمین اندازهای پلاستیکی در 21 غرفه به نمایش گذاشته شده بود .

اتحادیه بازرگانان ایرانی فرش دستباف در آلمان (Bvol) و اتحادیه وارد کنند گان فرش دستباف در آلمان هر یک غرفه مستقلی را در نمایشگاه هانوور به خود اختصاص داده بودند 87 غرفه مانند سایر نمایشگاههای بین المللی فرش به خدمات جنبی از قبیل انتشارات ، کامپیوتر ، تعمیر و رفوگری و شست و شوی فرش و غیره اختصاث داشت این نمایشگاه بیش از 15 هزار دیدار کننده داشت .

تجار ایرانی مقیم حارج از جمله ده ها وارد کننده ایرانی مقیم آلمان در «دموتکس» فعالیت چشمگیری داشتند . زیرا اکثر غرفه های نمایشگاه در اختیار ایرانیان بود به ویژه تالارهای مختص فرش دستباف و زبان فارسی ، ربان رایج و رسمی بین شرکت کنندگان و بازدیدکنندگان بود . «هوببریت لاسگه» عضو هیات مدیره نمایشگاه هانوور اعلام کرد استقبالی که تا کنون از این نمایشگاه به عمل آمده غیر قابل تصور است زیرا طی چهار روز برگزاری نمایشگاه بیش از 15 هزار نفر از نمایشگاه دیدن کردند .

دموتکس را می توان برای فرش دستباف ایران نیز جهش نسبی به حساب آورد پس از یک رکود دراز مدت در طول چند نمایشگاه بین المللی فرش دستباف در هانوور خوش درخشید .

چگونگی حضور ایران در دموتکس 1990

دومین نمایشگاه بین المللی فرش و زمین اندازها در «دموتکس9» طی چهار روز از 8 تا 11 ژانویه 1990 با مساحتی برابر 120 هزار متر با 806 شرکت کننده در شهر خانوور برگزار شد .

ایران به صورت رسمی در دموتکس 90 دو غرفه داشت این غرفه متعلق به شرکتهایی بود که دفتر کار آنها در تهران بود . بررسیها نشان می دهد که بیش از 75 غرفه متعلق به شرکت هایی بود که صاحبان و مدیران آنها ایرانی بودند اما چون دفتر کار آنها در کشورهای خارجی بویژه آلمان فدرال قرار داشت به نام کشورهای دیگر در دموتکس شرکت کرده بودند . حتی شرکت سهامی فرش ایران که یک شرکت دولتی است وابسته به وزارت بازرگانی به نام شعبه خود در هامبورگ به نمایشگاه آمده بود و نام آن در لیست شرکت کنندگان آلمانی ثبت شده بود . در این نمایشگاه 201 غرفه به فرش شرقی اختصاص داشت که در سه تالار به نمایش در آمده بود . فرش های نپال ، بربر ، فرش ماشینی ، فرش دستی ساز (بی گره) ، موکت ، کف پوش ، مواد و مصالح فرش بافی و خدمات و تکنولوژی مربوط به تجارت فرش و زمین هاندازهای دیگر د نمایشگاه شرکت داشتند .

اتحادیه های فرش دستباف با انتشارات ، سازمانهای تبلیغاتی و طراحان در نمایشگاه حضور فعالی داشتند.

دفتر روابط عمومی نمایشگاه فهرست کشورهای شرکت کننده در دموتکس 90 را به شرح زیر اعلام کرد .

آلمان فدرال 4319 – بلژیک 488 – انگلستان 51 – هلند 44 – سوئیس 33 – ایتالیا 28 – ایالات متحده آمریکا 26 – دانمارک 17 – هندوستان 17 – اسپانیا 15 – فرانسه 15 – ترکیه 13 – جمهوری خلق چین 12 – ژاپن 9 – اتریش فنلاند پرتغال 8 – کانادا 7 – مصر 6 – یونان 5 – سوئد و یوگسلاوی 4 – پاکستان و مغرب 3 – اسرائیل 2 – آرژانتین – آلمان شرقی ، اندونزی – ایرلند ، برزیل ، تونس ، چک سلواکی ، رمانی و عربستان سعودی ، فیلیپین ، لهستان ، مجارستان نیوزلند و هنگ کنگ هر کدام یک غرفه 40 کشور شرکت کننده جمعاً 760 غرفه در نمایشگاه داشتند و 11 کشور برای اولین بار به نمایشگاه آمده بودند .

در این نمایشگاه بلژیک ، انگلستان و هلند پس از آلمان بیشترین غرفه ها را به خود اختصاص داده بودند. ایران در اولین نمایشگاه (1989) با سه غرفه در نمایشگاه حضور داشت اما در نمایشگاه (1990) با عدم حضور ، سازمان صنایع دستی ایران که این تعداد به دو غرفه کاهش یافته بود .

رقابت طراحان ک در نخستین نمایشگاه «موتکس» در سال 1989 طراحان و هنرمندان مختلف برای آرایش زیبا ترین و بهترین فروشگاه در زمینه فرش و زمین اندازهای دیگر به رقابت پرداختند اما در دموتکس 90 برنامه هنری جنبی نمایشگاه به «طراحی نساجی» اختصاص داشت که به عنوان نمایشگاهی ویژه بر پا شده بود .

در این نمایشگاه دانشجویان انگلیسی از انستیتوی هنر و طراحی بیرمنگام ، مدرسه هنرهای زیبا گلاسکو – مدرسه هنرهای زیبا وینچستر ، دانشگاه طراحی فرش در کالج «کیدر مینستر» همراه با دانشجویان هنر و طراحی از دانشکده ها و دانشگاه های هانوور ، کاسل و رونلیگن به رقابت پرداختند .

برنامه نمایشگاه : نمایشگاه طی چهار روز از ساعت 9 صبح تا 6 بعد اط ظهر آماده پذیرایی از بازدید کنندگان بود . برای هر روز 20 مارک وخریداران کاتالوگ نمایشگاه باید 10 مارک می پرداختند . کسانی که مایل بودند هر چهار روز بازدید داشته باشند می توانستند با پرداخت 40 مارک بلیط مخصوص چهار روز نمایشگاه را خریداری کنند . در «موتکس 90» فقط کسانی می توانستند از نمایشگاه دیدار کنند که بخوبی با بازار فروش و زمین اندازهای دیگر سر و کار داشتند ، از ورود افراد عادی به نمایشگاه خودداری می شد . دکتر کلاوزکورمن رئیس نمایشگاه نوور اعلام کرد که بیش از 18 هزار نفر از نمایشگاه دیدن کردند و برای کمک به بازدید کنندگان که زیان آلمانی نمی دانستند گروه مترجمین نمایشگاه خدمات لازم را رایگان ارائه می کردند . در این نمایشگاه با توجه به افزایش 11 کشور که بیشتر از نمایشگاه سال گذشته در نمایشگاه شرکت کرده بودند میهمانان خارجی افزایش چشمگیری داشت .

دموتکس 91 نامی از ایران نبود

سومین نمایشگاه بین المللی فرش دستباف و زمین اندازها از 7 تا 10 ژانویه 91 در شهر هانوور آلمان برگزار شد . روابط عمومی نمایشگاه اعلام کرد «دموتکس 98» با مساحتی بالغ بر 82 هزار متر مربع و 910 شرکت کننده که از 43 کشور جهان به نمایشگاه آمده بودند به پا شد . این نمایشگاه 25 هزار نفر بازدید کننده داشت که «هزار نفر آنها از کشورهای دیگر به آلمان آمده بودند آماری که روابط عمومی نمایشگاه منتشر کرد نشان می داد که اغلب شرکتهایی که در چهار تالار بزرگ برای فرش دستباف و زمین اندازهای دستباف غرفه بر پا کرده بودند . از نمایشگاه با عنوان «موفقیت بزرگ تجاری» یاد کرده اند و فروش آنها نسبت به نمایشگاه سال قبل %30 افزایش نشان می داد . بررسی ها نشان می دهد فرش نپال و فرش های دیگر نیز از بازار خوبی برخوردار بودند . در این میان فقط فرش بربر ، مراکش نسبت به گذشته توجه خریداران را جلب نکرد . در این نمایشگاه فرشهای نفیس و مرغوب ایرانی مشتریان خود را حفظ کرده و تنها فرشهای نامرغوب ایران میدان را دراختیار کالاهای مشابه و دیگر کشورها قرار داده بودند .

سپ دی هکمن ، عضو هیات مدیره نمایشگاه هانوور که مسئولیت «دموتکس 91» را بر عهده داشت طی آماری که ارائه داده یادآور شد که 910 غرفه ، 565 غرفه به شرکتهای خارجی تعلق داشت و 345 غرفه متعلق به شرکت ها ، سازمانها و اتحادیه های مقیم آلمان بود . برای اولین شرکتهای آلمان (آلمان غربی و آلمان شرقی) تحت یک عنوان و با پرچم «آلمان متحد» در «دموتکس» شرکت کرده بودند . بیشترین غرفه ها در تالارهای مربوط به فرش دستباف متعلق به ایرانیان بود که با نام آلمان در این نمایشگاه حضور داشتند . حتی شرکت سهامی فرش ایران نیز با نام شعبه خود در بندر هامبورگ در دموتکس 91 شرکت کرده بود به همین جهت نامی از ایران نبود .

دموتکس 91 شاهد برپایی یک نمایشگاه تازه نیز بود . این نمایشگاه که دوموترند Domotrand نام داشت شیوه های دکوراسیون و تزئین خانه و محل کار را با استفاده از فرش و زمین اندازهای دیگر به نمایش گذاشته بود ، دوموترند 100 غرفه داشت که به وسیله شرکتها و سازمانهایی که در زمینه دکوراسیون و تزئینات داخلی فعالیت داشتند برپا شده بود و هر یک شیوه تزئین محل کار و اتاقهای مختلف خانه را ارائه می دادند . دانشجویان 23 دانشکده طراحی در اروپا ، طرحها و اندیشه های نو با عنوان «طرح و ابتکار در نساجی» را در معرض نمایش قرار داده بودند .

دموتکس 92 (فرش دستباف در صدر)

چهارمین نمایشگاه جهانی فرش دستباف و زمین اندازها طی چهار روز از 6 تا 9 ژانویه 1992 در محل دائمی نمایشگاه های بین المللی در شهر هانوور آلمان برگزار شد . 950 شرکت و موسسه در زمینه فرش دستباف و زمین اندازهای دیگر فعالیت داشتند . در این نمایشگاه 40 کشور جهان کالاها و خدمات خود را جهت نمایش در فضای به مساحت 83 هزار متر مربع برای 25 هزار بازدید کننده به معرض نمایش و فروش گذاشته بودند . در این نمایشگاه 592 غرفه متعلق به شرکتها و موسساتی بود که در خارج از آلمان به فعالیت مشغولند (65 درصد) و 352 غرفه (35 درصد) به موسسات و شرکتهای مقیم آلمان تعلق داشت از میان 25 هزار بازدید کننده که طی چهار روز از «دموتکس 92» دیدن کردند 44 درصد ، بازدید کنندگان را خارجی ها تشکیل می دادند . (11 هزار نفر) که بنا به گفته مسئولان نمایشگاه اکثر آنها از اتریش و دیگر کشورهای جنوبی آلمان به هانوور آلمان آمده بود .

فرش دستباف مانند سالهای گذشتبه عنوان کالای اصلی در نمایشگاه به عنوان نمایش در آمده بود از میان 950 غرفه موجود در تمایشگاه 261 غرفه به فرش دستباف اختصاص داشت که اکثر آنها در احتیار تجار ایرانی بود . فرش ماشینی و سایر یر اندازها مانند موکت ، کف پوشها ، صنایع وخدمات و انتشارات از جمبه کالاهایی بود که در این نمایشگاه به نمایش گذاشته بوئ . در این نمایشگاه کشورهای ایران ، هندوستان ، مصر ، چین ، نپال ، پاکستان ، ترکیه ، پرتقال و شوروری شرکت داشتند . و محصولات خود را در کنار یکدیگر ارائه می دادند .

در این نمایشگاه پس از آلمان ، بلژیکی ها با 96 غرفه ، انگلیسی ها با 67 غرفه ، ترکیه با 55 غرفه ، آمریکا با 51 غرفه و هلند با 48 غرفه ، در نکان بعدی قرار داشتند .

از شرکتها و موسسات ایرانی شرکت مننده در تمایشگاه می توان از مرکز توسعه صادرات ایران ، اتحادیه شرکتهای تعاونی تولید فرش دستباف وابسته به وزارت جهاد سازندگی و شرکت صادرات قالی وابسته به سازمان صنایع دستی ایران نام برد .

مسئول اداره موتکس در پایان نمایشگاه یک کنفرانس مطبوعاتی اعلام کرد چون نمایشگاه به فاصله اندکی از تعصیلات آغاز میلادی شروع شده بود کمی نگرانی از نظر استقبال بازدیدکنندگان وجود داشت ولی نتیجه بسیار رضایت بخش بود ، با وجود اینکه بازار فرش در مههای گذشته بهبود نشان نمی داد اما دموتکس وضع مطلوبی داشت و رضایت بخش بود .

بنابر گزارش های منتشر شده از سوی روابط عمومی نمایشگاه در غرفه های فرش دستباف کالاهایی با کیفیت بهتر نسبت به سالهای گذشته ارائه شده بود بررسی اتحادیه های فرش دستباف در آلمان نشان می دهد که فرش دستباف طرحهای نو و مدرن مانند فرش نپال و طرحهای تقلیدی چین و هند خواستاران بیشتری داشتند . در مورد فرشهای مناطق دیگر از جمله فرش های دستباف ایران بررسی ها نشان می دهد که قالی ها و قالیچه های متوسط برخلاف گذشته بازار خوبی نداشت و در عوض فرشهای اعلا خوستاران بیشتری پیدا کرده بودند . بازرگانان ایرانی فرش دستباف در این نمایشگاه اظهار داشتند چنانچه از میان رفتن قاچاق فرش و نزخهای چند گانه و همچنین تثبیت نرخ ارز تحقق یابد تأثیر مثبتی در بازار جهانی فرش خواهیم داشت . و دوباره خرید فرش در میان مشتریان خارجی به عنوان یک سرمایه گذاری مقرون به صرفه مطرح خواهد شد .

در نمایشگاه دموتکس هر بار یک نمایشگاه جنبی به ننام دموتر برگزار می شود که در آن شیوه های تزئینات داخلی با استفاده از زمین اندازهای دستباف و ماشینی ارائه می گردد . این بار دموترند با عنوان «فوکوس» به دکوراسیون داخلی هتل ها اختصاص داشت که ده ها طرح در آرشیتکت داخلی در آن طرح های خود را ارائه می دادند .

بازدید از نمایشگاه از ساعت 9 صبح تا 6 بعد از ظهر تعیین شده بود . مسئوولان برگزار کننده نمایشگاه اظهار داشتند که 25 هزار نفر طی چهار روز از نمایشگاه بازدید کردند . کارت ورودی برای چهار روز 5 مارک (روزانه 22 مارک) قیمت داشت . کسانی مجاز به بازدید نمایشگاه بودند که به نحوی با تجارت فرش دستباف و زمین اندازهای دیگر سرو کار داشتند .

دموتکس 93 "گبه رکورد شکست"

پنجمین نمایشگاه «دموتکس» از 13 ژاویه 1993 به مدت چهار روز در هانوور آلمان برگزار شد . در این نمایشگاه علاوه بر فرش دستباف ، فرشهای ماشینی ، موکت و کف پوش های گوناگون ، پارکت ، صنایع و خدمات مربوط به فرش و انتشارات وابسته به اتحادیه های فرش شرکت داشتند . مجموعه فضای خالص غرفه ها در این نمایشگاه 83 هزار متر مربع با 950 غرفه و 9 تالار بود . فرش دستباف در 4 تالار به نمایش گذاشته شده بود . کالاهای دیگر در 5 تالار در معرض دید بازدید کنندگان و خریداران قرار گرفت در این نمایشگاه 574 غرفه به شرکتهای خارجی و 376 غرفه به شرکتهای آلمانی تعلق داشت . اکثر غرفه ها مربوط به فرش دستباف متعلق به بازگانان ایرانی بود که به نام کشور محل اقامت خود میعنی آلمان در نمایشگاه شرکت کرده بود . تعداد شرکت کننده ها در نمایشگاه به 44 کشور رسید ایران با 3 غرفه در نمایشگاه حضور داشت که از آن میان می توان از اتحادیه تعاونی های تولید فرش دستباف وابسته به جهاد سازندگی . شرکت سهامی فرش ایران از طرف سازمان صنایع دستی ایران نام برد . بیشترین غرفه ها در نمایشکاه مانند همیشه در اختیار تجار ایرانی بود که به نام کشور محل اقامت خود یعنی آلمان در نمایشگاه شرکت کرده بودند . در «دموتکس 93» فرشهای دستباف تولید شده از کشورهای ایران و نپال امسال جلوه بیشتری از فرشهای تولید شده در کشورهای دیگر مانند هندوستان ، ترکیه و پاکستان ، افغانستان ، چین و مراکش داشتند و خریداران بیشتری را به سوی خود جلب کردند .

در مورد فرشهای ایرانی فرشهایی که با کیفیت بالا تولید شده بود و بویژه فرشهایی که رنگ گیاهی داشتند بازار بهتری را کسب کردند . موفقیت «دموتکس 93» چشمگیربود زیرا فروش فرش دستباف رکورد تازه ای پیدا کرد .

سخنگوی شورای نظارت صاحبان غرفه در نمایشگاه هانوور که خود یکی از بزرگترین وارد کنندگان فرش دستباف به آلمان است علت این موفقیت را کیفیت بهتر فرشها از نظر طرح و رنگ و بافت دانست و اعلام کرد که فرشهای با ارزش فروش خوبی داشتند این امر نشان داد که فکر خوب همیشه خریدار دارد . در این نمایشگاه فروش گبه بسیار موفق بود آنچنان که همگان را متعجب کرده بود . 7 طرح از وارد کنندگان فرش نپال نمایشگاه ویژه ای در تالار 18 نمایشگاه به نام باغ تبت بر پا کرده بودند .

دموترند نمایشگاه ویژه ای است که هر سال در کنار دموتکس تشکیل می شود و هر بار به موضوع خاصی می پردازد . دردموتکس 93 نمایشگاه دموترند به تزئین کف اتاق و رابطه آن با دکوراسیون مجموعه یک اتاق پرداخته بود .

در این نمایشگاه 12 دکوراتور مشهور اروپایی از ایتالیا ، اسپانیا ، انگلستان ، آلمان ، فرانسه ، فنلاند ، و اتریش طرحهای خود را در زمینه کف اتاق ها ارائه کردند . در کنار این نمایشگاه ویژه هر روز جلسه بحث و پاسخ و پرسش بر پا بود و هنرمندان شرکت کننده به پرسش های دیدار کنندگان پاسخ می دادند . از جمله مباحث مطرح شده در این جلسات می توان از تاریخ تزئین کف اتاق و معماری کف اتاق نام برد .

30 هزار بازدید کننده از نمایشگاه از 80 کشور جهان به هانوور آمده بودند. ساعت بازدید نمایشگاه از 9 صبح تا 6 عصر بود . بهای کارت ورودی روزانه 24 مار ک تعیین شده بود و ارت 4 روزه 49 مارک قیمت داشت . کاتالوگ نمایشگاه نیز به بهای 15 مارک فروخته می شد .

علل موفقیت فرش ایران در «دموتکس 93»

در مورد موفقیت غیر منتظره ای که فرش دستباف ایران در دموتکس 93 به دست آورد ، بازرگانان و دست اندرکاران نظرات مختلفی ابراز داشتند . نظر اول این بود که به علت بالا رفتن مالیات به بهره پس انداز در آلمان مردم این کشور ترجیح می دادند به جای پس انداز پول های خود آن را به خرید اجناس قیمتی از جمله جواهر و فرش به کار اندازند . این امر موجب شده بود که فروشگاه های فرش آلمان در ماه های نوامبر و دسامبر 1992 و در آستانه آغاز سال میلادی جدید فروش خوبی داشته باشند . و در نتیجه مغازه داران برای تأمین کم و کثری فروشگاه های خود به دموتکس روی آوردند و خرید کردند .

نظر دوم این که تولید کنندگان فرش دستباف در داخل کشور بالاخره توانسته بودند نبض بازار اروپا را بدست بیاورند و از نظر کیفیت و طرح و رنگ و نقشه فرش هایی تولید کنند که باب طبع دوست داران فرش است در این نظر می توان به این نکته اشاره کرد که در دموتکس 93 و در مقایسه با نمایشگاه های قبل به تعداد کمتری فرش برخورد می کردیم که در آنها الیاف مصنوعی و پلاستیکی به کار رفته باشد .

از سوی دیگر به کارگیری رنگهای طبیعی و گیاهی ، بافت فرش در اندازه های خاص از جمله مربع و دراز و باریک استفاده از نقشه ها و طرح های آرام با رنگ های متنوع و بالاخره کیفیت بالای فرشهای ایرانی را دلیل موفقیتی می توان دانست که از آن سخن گفته شد .

سومین نظر در مورد موفقیت فرش دست باف ایران در «دموتکس 93» مربوط به برگزاری نمایشگاه بزرگ فرش دست بافت تهران است . که در خرداد ماه 71 برپا شد . طرفداران این نظر معتقدند که اگر چه نمایشگاه تهران از نظر فروش چندان راضی کننده نبود ولی از نظر معرفی فرش دست باف بسیار موفق بود و نتیجه آن را در هانوور مشاهده کردیم . با توجه به تجربه بدست امده باید به نمایشگاه تهران بعنوان یک نمایشگاه واقعی نگریست زیرا برپایی این نمایشگاه موجب معرفی بیشتر فرش ایران به دنیا خواهد شد .

دموتکس 94

ششمین نمایشگاه بین المللی «دموتکس 94» نیز در ژانویه سال 1994 با 956 غرفه از 44 کشور برگزار شد . در این نمایشگاه فرش دستباف ایران از درخشش خاصی برخوردار بود . فرش ماشینی ، موکت و زمین اندازهای گوناگون از جمله کالاهای به نمایش درآمده در نمایشگاه بودند . فرش دستباف ایران به خاطر طرح و نقشه های متنوع و کیفیت برتر نسبت به سایر فرش های دیگر کشورهای شرکت کننده در نمایشگاه هانوور آلمان به عنوان بهترین فرش جهان شناخته شد و مقام نخست را در نمایشگاه به دست آورد . در این نمایشگاه کشورهای پاکستان ، هند و چین و نپال ، رومانی و ترکیه نیز شرکت داشتند و چند نمایشگاه تخصصی از جمله نمایشگاه گبه در آن پیش بینی شده بود . در این نمایشگاه 32 گبه نفیس از جنوب ایران «فارس» در یکی از غرفه ها به نمایش گذاشته شده بود و برای نخستین بار جلسات پرسش و پاسخ درباره «گبه ایران» برپا شد و بازدید کنندگان از متخصصان حاضر در نمایشگاه اطلاعات خوبی کسب کردند .

به گفته سخنگوی هیئت مدیره نمایشگاه حدود 30 هزار نفر بازدید کننده از 70 کشور جهان به نمایشگاه دموتکس آمده بودند . بیش از 60 درصد بازدید کنندگان نیز خارجی بودند و این نشانه بین المللی بود دموتکس است .

«دموتکس 95»

هفتمین نمایشگاه بین المللی دموتکس در فضایی به وسعت 88 هزار متر مربع با 1020 شرکت کننده از 52 کشور مختلف جهان از 8 تا 11 ژانویه در شهر هانوور ةآلمان برگزار شد . کشورهای عمده شرکت کننده در این نمایشگاه عبارت بودند از : بلژیک ، آمریکا ، انگلستان ، هلند ، ترکیه و ایتالیا .

فرش دستباف را عندتاً شرکتهای آلمانی و خارجیان مقیم آلمان در نمایشگاه عرضه کرده بودند . در میان شرکت کنندگان در نمایشگاه دموتکس ، شرکت سهامی فرش ایران ، سازمان صنایع دستی ، شرکتهای صنایع دستی ، شرکتهای تعاونی جهاد و شرکتهای وابسته به وزارت تعاون تحت پوشش شرکت تعاونی از ایران در نمایشگاه شرکت داشتند .

تعداد بازدیدکنندگان از این نمایشگاه به 34 هزار نفر رسید . در حاشیه نمایشگاه کشور به رغم رکورد اقتصادی در سال گذشته میلادی بسیار پر رونق بوده است و تنزل قیمت فرش سبب شده جلب شود .

کاهش ارز دلار از یک سو و نیز تورم روز افزون در کشورهای صادر کننده فرش دلایل تنزیل شدید بهای فرشهای دستباف در آلمان بود . کارشناسان می گویند : فرشهای دستباف ایران ، هند و نپال در حال حاضر از محبوب ترین فرشها در آلمان محسوب می شود .

گزارش دیگری از نماینده یکی از سازمانهای حقوق بشر در آلمان حاکی است که به رغم ممنوع بودن کار کودکان ، 200 هزار کودک کم سن و سال د کشورهایی چون نپال ، هند وپاکستان به بافتن فرش وا داشته می شوند . ادعا شده است که وارد کنندگان فرش در آلمان قصد دارند با وارد کردن فرشهایی که مطمئناً به دست افراد بالای 14 سال بافته شده است . با نقص حقوقی کودکان و خردسالان مبارزه کننده در این راستا قرار است علامت استانداردی طراحی و فرشها با آن منقوش شوند .

دموتکس 96(جلوه های شرق زمین و طراحی پاکستانی از نقش تبریز)

هشتمین نمایشگاه بین المللی دموتکس در زمینه فرش دستباف و انواع زمیم اندازها از 7 تا 10 ژانویه تا 1030 شرکت کننده در 9 سالن به معرض نمایش گذاشته شد . این نمایشگاه که در نوع خود در اروپا بی نظیر است همه ساله در ژانویه در شهر هانوور برگزار و طی آن قرار دادهای بزرگی در زمینه فرش منعقد می شود و کشورهای اصلی بافنده و فروشندگان فرش توان و قدرت رقابت اقتصادی حود در آن نمایش می گذارند . در نمایشگاه هشتم 336 غرفه مربوط به فرش دستباف بود و بقیه غرفه ها به فرش ماشینی ، کفپوشهاس گوناگون ، پارکت ، الیاف و نخ ، تکنولوژی نصب و عرضه کالا ، نشریات اتحادیه و غیره تعلق داشت .

در این نمایشگاه 12 غرفه مربوط به شرکت کنندگان ایرانی بود که اکثر آنها متعلق به شرکتهای دولنی یا وابسته به دولت بودند . سایر غرفه های مربوط به فرش دستباف اکثراً متعلق به تجار ایرانی بود که در آلمان و یا سایر کشورهای اروپایی به فعالیت تجاری مشغولند .در دموتکس96 بلژیک ، 100 غرفه در صدر تعداد شرکت کنندگان خارج از آلمان قرار داشت پس از آن انگلستان با 67 غرفه ، ایالات متحده امریکا با 58 غرفه ، ترکیه با 48 غرفه ، هندوستان با 44 غرفه ، هلند با 42 غرفه قرار گرفته بود .

ترکیه ، مصر ، مراکش ، هندوستان و پاکستان در فرش دستباف و بلزیک در فرش ماشینی معاملات خوبی داشتند . در میان عرذضه کنندگان فرش از سایر کشورها حضور چین و ترکیه در این نمایشگاه کاملاً محسوس بود . سالن های 13 و 16 و 17 و 18 به فرش دستباف اختصاص داشت که قدمت برخی از فرشها در نمایشگاه به یکصد سال می رسید . یکی از جاذبه های فرش دموتکس 96 ، غرفه مخصوص نمایش فرشهای هنری و قدیمی بود .

در دموتکس 96 ، تعداد بازدید کنندگان 33 هزار نفر بود که نسبت به سال 95 1هزار نفر کاهش داشت .

از جمله جاذبه های دموتکس 96 نمایشگاه چادر «جلوه مشرق زمین» بود . ظاهراً این چادر را برای شناساندن فرش مشرق زمین بر پا کرده بودند . در داخل چادر از بازدید کنندگان با چای پذیرایی م شد . در گوشه ای دار قالی و بافنده ای پاکستانی و در کنار ةآن طراح پاکستان نشسته بود و نقشه ای فرش تبریز را تمکیل می کرد .

در گوشه ای دیگر نوار ویدئویی از زندگی عشایر (نه ایرانی) طرز پشم ریسی و گله داری را همراه با موزیک پاکستانی نشان می داد . چند نفر پاکستانی هم به بازدید کنندگان بروشورهای فرش پاکستان را همراه با توضیحاتی ارائه می دادند. شرکت کنندگان ایران در این نمایشگاه طی گفت و گویی با رسانه ها اظهار داشتند که به جای فرش مشرق زمین ، فرش پاکستان مطرح بود وبس اینجا جا داره که بگن کاش که شرکت سهامی قرش ایران یا تعاونی های عمده دولتی یا وابسته به دولت به مقامات کشور ، این سوء استفاده را تذکر می دادند و یا در ۀن چادر حضور فعال می داشتند و از این امکاناتی که در اختیار فرش مشرق زمین گذاشته شده بود ، بهره ای در خور برای معرفی فرش ایران می گرفتند . به گفته شسرکت کنندگان نمایشگاه دموتکس 96 موفقیت چندانی در بر نداشت و خریداران اروپایی فقط به دنبال فرش های نفیس بودند به همین دلیل فرشهای نائین ، اصفهان ، تبریز ، بیجار فروش نسبتاً خوبی داشتند . آن گروه از شزکت کنندگان در نمایشگاه هانوور که به عرضه «گبه» مرغوب پرداحتند توانستند در روزهای اول نمایشگاه کالاهای خود را به فروش برسانند .

اکثر صادر کنندگان فرش دلایل عمده عدم موفقیت نمایشگاه 96 را عدم ثبات قوانین و مقررات مترتب بر فرش نرخ بالای ارزیابی گمرک و پیشی گرفتن رقبای فرش ایران در بازارهای خارجی ذکر کردند . پیام نمایشگاه دموتکس 96 به صادر کنندگان فرش دستباف ایران این بود که مواظب باشند بازار از دست از هنر و مسولان هم باید تصمیم بهتری در زمینه قیمت گذاری عادلانه در گمرک بگیرند .

دموتکس97

نهمین نمایشگاه بین المللی دموتکس از 11 ژانویه 97 به مدت 4 روز در فضایی به وسعت 87 هزار متر مربع برگزار شد . در این نمایشگاه سالن های شماره 15 ، 16 ، 17 ، 18 با بیش از 355 غرفه به فرش دستباف و سالن 4 ، 5 و 6 به موکت و پارکت و دیگر کفپوشها تعلق داشت . در دموتکس97 مجموعاً 1050 شرکت کننده از 52 کشور جهان انواع تولیدات خود را در زمینه فرش و سایر کفپوشها به نایش گذاشته بودند . در بین کشورهای حارجی بلژیک با 96 شرکت ، انگلیس با 69 شرکت ، آمریکا با 63 شرکت ، هند با 54 شرکت ، هلند با 43 شرکت و ترکیه با 42 شرکت بیشترین حضور را در دموتکس 97 داشتمد . در این نمایشگاه کتر از 10 شرکت از ایران حضور داشتند و سایر شرکتها مربوط به فرش دستباف باز متعلق به بازرگانان ایرانی بود که بنام کشور محل اقامت خود یعنی آلمان و سایر کشورهای اروپایی به نکمایشگاه آمده بودند . خدود 36 هزار نفر از این نمایشگاه دیدن کردند که 16800 نفر آنها از سایر کشورها به آلمان آمده بودند .

در نماشگاه دموتکس97 به جز فرش دستباف ایران فرشهایی از هند ، چین ، ترکیه ، نپال ، پاکستان ، مصر و مراکش به نمایش گذاشته شده بود . و از آنجا که نمایشگاه دموتکس یک نمایشگاه تخصصی است بازدید کنندگان آن نیز غالباً افراد حرفه ای بودند که برای خرید و فروش به نمایشگاه آمده بودند .

یکی از ویژگی های دموتکس97 برگزاری سمینار برسی مسائل فرش ایران بود که با حضور وزیر سابق جهاد سازندگی و تعدادی از مسولان ایرانی و همچنیم اعضای اتحادیه های فرش دستبلف ایران در آلمان و اروپا در حاشیه نمایشگاه دموتکس برگزار شد .

ارزیابی از نمایشگاه نشان می دهد که نمایشگاه فرش دموتکس 97 نسبت به سالهای گذشته از استقبال کمتری برخوردار بود . این ارزیابی را می توان در خصوص میزان فروش نسبت به سالهای قبل ذکر کرد زیرا حاضران در نمایشگاه اعم از بخش خصوصی همچنین سایر دست اندکاران فرش ایران در آلمان از مسائل و مشکلاتی از قبیل مشکلات ناشی از پیمان ارزی و برگشت ارزی حاصل از صادرات فرش ، مسئله تولید ، گسترش رقابت های جهانی ، بی توجهی به بازار یابی و تبلیغات و رکود اقتصادی اروپا ، برگزاری طرح های تقلبی در اروپا گله و شکایت داشتند .

دموتکس98

دهمین نمایشگاه بین المللی در زمینه فرش و انواع کفپوش از 10 تا 13 ژانویه به مدت 4 روز در فضای به وسعت 90 هزار متر مربع شامل 10 کالا با 1045 غرفه از 51 کشور در شهر هانوور آلمان برگزار شد .

در این نمایشگاه 4 تالار به مساحت 36 هزار متر مربع شامل 330 غرفه به فرش دستباف و حرفه ها و خدمات جنبی آن اختصاص یافته بود و تالارهای دیگر به فرش ماشینی و زمن اندازخای منسوح ، موکت ، کفپوش و صنایع و خدمات مربوز به آنها اختصاص داشت . در این نمایشگاه برای اولین بار 4 تالار شامل 14 ، 15 ، 16و 17 متصل به هم بودند . بدون آنکه دیواری بین آنها باشد . در واقع می توان گفت در این نمایشگاه تمام غرفه های فرش زیر یک سقف برپا شده بود . اکثر غرفه ها در احتیار بازرگالنان ایرانی فرش دستباف قرار داشت که در آلمان فدرال و دیگر کشورها به تجارت فرش اشتغال داشتند . طبق آمار منتشر شده تعداد 3800 نفر طی 4 روز از نمایشگاه دیدن کردند که اکثر آنها از کشورهایخارج از آلمان به نمایشگاه آمده بودند . از میان کشورها خریدارانی از کشورهای آزاد شده شرق اروپا ، اسکاندیناوی ، آمریکای جنوبی و حتی خاوز دور به هانوور آمده بودند . این موضوع نشان می داد که باید برای فرش دستباف غیر بازار اروپا بازارهای جدیدی را مد نظر داشته باشیم .

دموتکس 98 نیز مانند دوره های گذشته دارای نمایشگاه جنبی بود که بت عنوان «جلوه شب» در تلار 16 برپا شده بود در این تالار یک چادر ایتالیایی بر پا بود که غرفه داران و بازدید کنندگان می توانستند در یک فضای شرقی به بحث های علمی و نبادل نظر بپردازند

نمایشگاه جنبی

موضوع انتخاب شده برای نمایشگاه «جلوه شب» در « دموتکس 98» پشم ، نخ ، ابریشم بود .

دموتکس99

یازدهمین نمیشگاه بین المللی دموتکس در فضایی به وسعت 90 هزار متر مربع و با شرکت 53 کشور از 16 تا 19 ژانویه 99 در شهر نمایشگاهی هانوور برگزار شد .

در این نمایشگاه 1060 شرکت انواع فرشها ، دستبافها و کفپوشها در معرض دید همگان قرار گرفته بود اما فرش ایران نتوانست موقعیت قبلی خود را حفظ کند . در این نمایشگاه 8 شرکت ایرانی در مساحتی بالغ بر 1 هزار و 18 متر مربع به عرضه فرشهای دستباف ایران پرداخته بودند . کشورهای ترکیه و هند به عنوان بزرگترین شرکت کننده هر کدام با 45 شرکت در نمایشگاه حضور فعال داشتند . فرش ایران در این نمایشگاه از بازار مطلوبی برخوردار نبود . و پس از فرشهای هندی ، پاکستانی و چیمی معامله شد . اما فرشهای ماشینی فروش بسیار چشمگیری داشت . آمار نشان می دهد که این نمایشگاه 40 هزار بازذید کننده داشت «گبه» با ایران به خاطر توجهی که کارشناسان این دو کشور در زمینه رنگ و اندازه نورددرخواست مشتریان کرده بودند با عث شد تا فرشهای «گبه» هند بتوانند بت محصولات ایرانی رقابت و بازار از دست فروشندگان ایرانی خارج نماید .

برآوردهای اولیه حاکی ار استقبال کم از سوی خریداران خارجی بوده است . متخصصان امور فرش اظهار داشتند . فرش ایران از بازار مطلوبی برخوردار نبود و پس از فرشهای هندی ، پاکستانی و چینی معامله شد . دلایل این امر را می توان غیر استاندارد بودن فرش ایران و عرضه بیش از حد فرشهای متنوع نسبت به تقاضای کم از سوی اروپاییان دانست . این امر رکورد بازار ایران را به دنبال داشت و طرحها ، رنگها ، اندازه های فرشهای چینی و هندی که باب سلیقه اروپاییان بود و نتیجه این دو کشور خوبی در نمایشگاه داشتند .

تجار شرکت کننده در این ننمایشگاه علل مهتلفی را برای رکود بازار فرش مطرح کردند که تعدد مقررات در امر صادرات و تغییر مداوم شرایط صدور فرش در ایران ، رکود اقتصادی و بیکاری گسترده که بر اقتصاد اروپا و به خصوص در آلمان حاکم است ، نادیده گرفتن رقبای ایران در تولید فرش ماند هند ، چین ، پاکستان و ترکی خ تولید بیش از حد فرش در مناطق مختلف از جمله عوامل زمینه های بروز فرش دستباف ایران در اروپا بود . فرش ایران در دموتکس99 نسبت به سال قبل 40 درصد افت داشت .

دموتکس2000

دموتکس2000 از 15 تا 18 ژانویه برابر 25 تا 28 دی ماه 78 با حضور 52 کشور جهان و 1060 شرکت کننده در وسعتی برابر با 91000 متر مربع در 10 تالار در محل نمایشگاههای هانوور آلمان برگزار شد . این نمایشگاه بیش از 40 هزار نفر بازدید کننده داشت که از سرتا سر دنیا به هانوور آمده بودند . اکثر بازدیدکنندگان را افراد حرفه ای وابسته به فرش از جمله بازرگانان عمده فرش و تک فروش ، طراحان ، هنرمندان ، پژوهشگران ، معماران و دکوراتورهای داخلی تشکیل می دادند .

سپ همگن عضو هیات مدیره شرک نمایشگاهی هانوور در یک کنفرانس مطبوعاتی اعلام کرد که نمایشگاه دموتکس2000 متر از نمایشگاه سال بازدید کننده داشت اما مزیتی که این نمایشگاه داشت این بود که اکثر بازدیدکنندگان ، خود تصمیم گیرنده بودند نه عامل خرید ، می باشد و مهمتر اینکه اکثر این افراد از خارج از آلمان به نمایشگاه آمده بودند . ایم موضوع را می توان یک تحول جدید در تاریخ این نمایشگاه به شمار آورد .

ئی اظهار داشت : دموتکس20000 از نظر کمی و کیفی از موفقیت بیشتری نسبت به سالهای قبلی برخوردار بود . در این نمایشگاه 6715 غرفه به شرکتهای خارجی اختصاص داشت که 10 کشور اول از نظر تعداد غرفه ها بعد از آلمان عبارت بودند :

بلژیک ، نروژ ، هلند ، آمریکا ، ترکیه ، انگلستان ، ایتالیا ، سوئیس ، چین و شرکت کنندگان ایرانی (به جز فروشندگان شرکتهای ایرانی که شرکت آنها در آلمان به ثبت رسیده است ) .

از ایران 14 شرکت و موسسه در نمایشگاه شرکت داشت که 7 غرفه متعلق به شرکتها و موسسات ایرانی صادر کننده فرش دستباف از ایران و 7 غرفه دیگر به شرکتهای فرش ماشینی از ایران اختصاص داشت .

رئیس اتحادیه وارد کنندگان فرش در آلمان گفت : گرچه نمی توان آماررسمی فروش فرش دستبافدر دموتکس2000 را اعلام کرد اما باید بگوییم که نتیجه مار بهتر از سال گذشته بود . رئیس اتحادیه وارد کنندگان در مورد فرشهای به فروش رفته در دموتکس2000 گفت که بهترین بازار فرشهای روسی کپی شده در پاکستان (معروف به فرشهای چینی) داشتند ، فرشهای کلاسیم و نفیس ایرانی که در آنها نوآوری در طرح ، رنگ و اندازه به کار رفته بود و از کیفیت خوبی برخوردار بودند نیز بازار خوبی داشتند .

«گبه» بعد از مدتی رکورد دوباره مجدداً مورد توجه واقع شد بود و فرشهای حوب نپال نیز طرفداران نسبتاً خوبی داشت . بر اساس اظهارات تجار متخصص فرش در نمایشگاه مشکل عمده بازار فروش فرش در ایران در آلمان و کلاً اروپا را می توان ورود فرشهای نامرغوب ، عدم شناخت سلیقه خریداران ، عدم تبلیغ و بازاریابی ، دخالت دولت ، ایجاد موسسات دولتی تولید کننده فرش که تولیدات خود را بدون توجه به تقاضای مشتریان به صورت انبوه وارد بازار می کند نام برد .

دموتکس2001

سیزدهمین نمایشگاه بین المللی فرش و زمیت اندازها به نام دموتکساز 13 تا 16 ؤانویه 2001 در مرکز نمایشگاهی شهر هانوور به وسعت فضای بالغ بر 94 هزار متر مربع برگزار شد . دموتکس200 1075 شرکت کننده در 11 تالار ب پا شد که بیش از 40 هزار نفر بازدید کننده داشت . از کالای به نمایش گذاشته شده در نمایشگاه فرش دستباف ، فرش ماشینی ، موکت ، کف پوش ، پارکت ، پرده و خدمات و انتشارات مربوط به این کالا را می توان نام برد . در دموتکس 2001 فرش دستبلف با 340 غرفه در 4 تالار ارائه شده بود . فرش ماشینی 140 غرفه ، موکت و زمیت اندازهای منسوج در 205 غرفه ، و 130 غرفه به کف پوش و پارکت اختصاص یافته بود .

بلژیک با 104 غرفه – هندوستان 72 غرفه – ترکیه – هلند – آمریکا – انگلستان هر یک 55 غرفه ، ایتالیا 44 غرفه – سوئیس با 35 غرفه – و چین با 32 غرفه جزء 10 کشور اول حاضر در دموتکس2001 بودند ، اگر چه ایران در میان این ده کشورها اول جایی نداشت اما اکثر غرفه های فرش دستباف در نمایشگاه متعلق به بازرگانان ایرانی بود . که از کشورهای دیگر به خصوص آلمان – سوئیس – آمریکا – انگلستان و کانادا به نمایشگاه آمده بودند .

دموتکس2003

نمایشگاه دموتکس هفته دوم هر سال از روز شنبه تا سه شنبه در شهر هانوور کشور آلما برگزار می شود . این نمایشگاه با موضوع و نمایشگاه عرضه جهانی فرشها و کهپوشها به تاریخ 11 الی 14 ژانویه 2003 در محل دائمی نمایشگاه ها در شهر مذکور برگزار گردید . این نمایشگاه میدان عرضه جهانی و نمایش آفرین و جدیدترین محصولات فرش و کفپوشها توسط تولیدکنندگان مختلف جهان می باشد . موارد ارائه شده در نمایشگاه : فرش دستباف – فرش ماشینی – موکت – پارکت – کفپوشهای پلاستیکی و ترکیبی – فناوری و دستگاههای تولید – بافت – دوخت و پرداخت بخصوص کفپوشهای مصنوعی

  • milad milad
  • ۰
  • ۰

این متن دومین مطلب آزمایشی من است که به زودی آن را حذف خواهم کرد.

زکات علم، نشر آن است. هر وبلاگ می تواند پایگاهی برای نشر علم و دانش باشد. بهره برداری علمی از وبلاگ ها نقش بسزایی در تولید محتوای مفید فارسی در اینترنت خواهد داشت. انتشار جزوات و متون درسی، یافته های تحقیقی و مقالات علمی از جمله کاربردهای علمی قابل تصور برای ,بلاگ ها است.

همچنین وبلاگ نویسی یکی از موثرترین شیوه های نوین اطلاع رسانی است و در جهان کم نیستند وبلاگ هایی که با رسانه های رسمی خبری رقابت می کنند. در بعد کسب و کار نیز، روز به روز بر تعداد شرکت هایی که اطلاع رسانی محصولات، خدمات و رویدادهای خود را از طریق بلاگ انجام می دهند افزوده می شود.

  • milad milad
  • ۰
  • ۰

این متن اولین مطلب آزمایشی من است که به زودی آن را حذف خواهم کرد.

مرد خردمند هنر پیشه را، عمر دو بایست در این روزگار، تا به یکی تجربه اندوختن، با دگری تجربه بردن به کار!

اگر همه ما تجربیات مفید خود را در اختیار دیگران قرار دهیم همه خواهند توانست با انتخاب ها و تصمیم های درست تر، استفاده بهتری از وقت و عمر خود داشته باشند.

همچنین گاهی هدف از نوشتن ترویج نظرات و دیدگاه های شخصی نویسنده یا ابراز احساسات و عواطف اوست. برخی هم انتشار نظرات خود را فرصتی برای نقد و ارزیابی آن می دانند. البته بدیهی است کسانی که دیدگاه های خود را در قالب هنر بیان می کنند، تاثیر بیشتری بر محیط پیرامون خود می گذارند.

  • milad milad